ARFF ve saha operasyonlarında kullanılan terimler. Bir terime tıklayarak İngilizce karşılığını, tanımını ve kaynağını görebilirsiniz.
Havalimanı referans noktası merkezli, ulaşım imkânı bulunan 8 km yarıçaplı alan içinde meydana gelen uçak kazasını bildiren alarmdır.
ARFF kullanım notu: Uzun süreli bir zil sesiyle duyurulur ve en yakın uçak kazasına tam ARFF müdahalesini başlatır.
Terminoloji notu: Alarm numarası DHMİ’ye özgü ulusal operasyonel sınıflandırmadır.
Havalimanı referans noktası merkezli 8 km yarıçapın dışında veya ulaşım güçlüğü bulunan bölgelerde meydana gelen uçak kazasını bildiren alarmdır.
ARFF kullanım notu: Kısa süreli iki zil sesiyle duyurulur; trafik ve meydan emniyeti gözetilerek uygun araç ve personel görevlendirilir.
Terminoloji notu: Müdahale kapsamı olay yeri, erişim ve havalimanı uçuş trafiğine göre belirlenir.
Uçuş güvensizliği nedeniyle havadaki veya yerdeki bir hava aracı için bildirilen acil durum alarmıdır.
ARFF kullanım notu: Kısa süreli üç zil sesiyle duyurulur. Olayın özelliğine göre ekipler mahalli veya tam acil bekleme noktasına sevk edilir.
Terminoloji notu: Kanun dışı eylem, iltica, bomba ihbarı veya tehdidi gibi durumlar da bu alarm kapsamında değerlendirilebilir.
Kuru kimyevi toz sistemi bulunan, dört tekerlekten çekişli ve hızlı ilk müdahale amacıyla kullanılan ARFF aracıdır.
ARFF kullanım notu: Olay yerine hızla ulaşıp ilk yangın baskılamasını ve keşfi destekler.
Terminoloji notu: RIV uluslararası yaygın karşılıktır; DHMİ resmî adı KKT sistemli ani müdahale aracıdır.
Su ve köpük sistemi bulunan, dört tekerlekten çekişli ARFF yangın söndürme aracıdır.
ARFF kullanım notu: Daha düşük kategori, destek veya hızlı intikal görevlerinde kullanılabilir.
Terminoloji notu: Aracın operasyonel rolü yerel filo ve görev kaynak analizine göre belirlenir.
Havalimanına ait bina ve tesislerde meydana gelen yangınları bildiren alarmdır.
ARFF kullanım notu: Kısa süreli dört zil sesiyle duyurulur ve olayın yerine uygun ARFF araçları ile personelin sevkini başlatır.
Terminoloji notu: Uçak kazası veya hava aracı acil durumu alarmından farklıdır.
Su ve köpük sistemleri bulunan, altı tekerlekten çekişli ARFF yangın söndürme aracıdır.
ARFF kullanım notu: Kategoriye uygun ana söndürücü kapasitesinin taşınması ve hızlı uygulanması için kullanılır.
Terminoloji notu: Teknik kapasite modele göre değişir; sözlük maddesi araç sınıfını tanımlar.
Su, köpük ve kuru kimyevi toz sistemleri bulunan, sekiz tekerlekten çekişli ağır sınıf ARFF yangın söndürme aracıdır.
ARFF kullanım notu: Yüksek miktarda söndürücü taşıyarak büyük hava aracı yangınlarında ana müdahale kapasitesini sağlar.
Terminoloji notu: KKT: kuru kimyevi toz. İngilizce adlandırma işlevsel çeviridir.
Hava aracının acil tahliyesi için tasarlanmış kapı, pencere üstü çıkış, kapak veya benzeri açıklıktır.
ARFF kullanım notu: ARFF personeli bu açıklıkların yerini, dışarıdan açılmasını ve tahliye sırasında korunmasını bilmelidir.
Terminoloji notu: Her acil çıkışta tahliye kaydırağı bulunmayabilir.
Havaalanındaki olağan hizmet akışının dışında gelişen; ek personel, araç, malzeme ve kurumlar arası koordinasyon gerektiren emniyet, kaza-kırım, kurtarma veya doğal afet durumudur.
ARFF kullanım notu: ARFF birimi, olayın niteliğine göre acil durum planındaki görev ve koordinasyon düzenine dâhil olur.
Terminoloji notu: Bu madde havaalanı acil durum planlaması bağlamındaki tanımdır.
Acil durum ilan eden veya hakkında acil durum haberleşme ve müdahale prosedürü başlatılmış hava aracıdır.
ARFF kullanım notu: Uçak tipi, kişi sayısı, yakıt, tehlikeli madde, acil durum türü ve hareket edemeyen yolcu bilgileri ARFF'ye aktarılır.
Terminoloji notu: Her teknik arızalı hava aracı aynı alarm seviyesinde değerlendirilmeyebilir.
Alarm veren birim ile ARFF sevk odası arasında gecikme ve ses kalitesi kaybına yol açabilecek ara sistemlerden kaçınılarak kurulan doğrudan telefon bağlantısıdır.
ARFF kullanım notu: İlk alarmın hızlı ve açık biçimde iletilmesini sağlar.
Terminoloji notu: Normal idari telefon hattındaki uzantı veya bekleme süreçleriyle aynı şekilde çalışmamalıdır.
ARFF araçlarının minimum müdahale sürelerine ulaşmasını kolaylaştırmak üzere sağlanan, ağır araçları taşıyabilen ve tüm hava şartlarında kullanılabilir yoldur.
ARFF kullanım notu: Yaklaşma alanlarına, havaalanı sınırına ve dış alanlara hızlı erişim sağlaması amaçlanır.
Terminoloji notu: Uygun konum ve yapıda olan havaalanı servis yolları bu işlevi görebilir.
Afet ve acil durum müdahalesinin koordine edildiği, sürekli çalışmaya uygun güvenli bilgi işlem ve haberleşme sistemleriyle donatılmış merkezdir.
ARFF kullanım notu: Havaalanı genelindeki kurumların bilgi paylaşımı, kaynak koordinasyonu ve kriz yönetimi bu merkezden desteklenir.
Terminoloji notu: Türkçe mevzuatta ADOM; uluslararası kullanımda EOC kısaltması yaygındır.
Olağan dışı olayların can ve mal kayıplarını en aza indirmek amacıyla personel, araç, gereç ve teçhizatın kullanımı ile kurumlar arası iş birliği ve koordinasyonu düzenleyen plandır.
ARFF kullanım notu: ARFF görevleri, alarm akışı, komuta yapısı, dış kurum desteği ve tatbikat esasları bu plan içinde tanımlanır.
Terminoloji notu: Türkiye’de ADP, uluslararası belgelerde çoğunlukla AEP kullanılır.
Acil durum planının etkinliğini sınamak ve sonuçlarını gözden geçirmek amacıyla düzenlenen tatbikattır.
ARFF kullanım notu: Tatbikat sonrasında tespit edilen eksiklikler plan, eğitim, haberleşme ve kaynak düzenlemelerine yansıtılır.
Terminoloji notu: Tam ölçekli, kısmi ve masa başı türleri ayrı maddelerde ele alınacaktır.
Acil hastalık ve yaralanmalarda olay yerinde değerlendirme, tıbbi bakım, stabilizasyon ve uygun sağlık kuruluşuna nakil sağlayan organize sağlık hizmetleridir.
ARFF kullanım notu: Havalimanı acil durum planında EMS; triyaj, tedavi, hasta dağılımı ve nakil süreçlerini ARFF ve diğer birimlerle koordine eder.
Terminoloji notu: İlk yardım hizmetinden daha geniştir ve yetkili sağlık personeli ile tıbbi sistemleri kapsar.
Acil durumda yakıt akışını durdurmak için pompa, valf veya kontrol sistemini kapatan düzenektir.
ARFF kullanım notu: Havaalanı yakıt dağıtım sistemi ve hava aracı motor/APU yakıt sisteminde farklı kesme noktaları bulunabilir.
Terminoloji notu: Konumu ve kullanım yetkisi yerel prosedür ve uçak tipi eğitiminde belirlenmelidir.
Vinç, iş makinesi, yol yapım aracı veya diğer ağır ekipmanı personeliyle birlikte sağlayan ve kaldırma planında iletişim ve görevi tanımlanan dış kuruluş veya firmadır.
ARFF kullanım notu: Planlama toplantısında ekipman kapasitesi, erişim, kurulum ve güvenlik şartlarına ilişkin bilgi verir.
Terminoloji notu: Hava aracı teknik kaldırma kararını tek başına verme yetkisine sahip değildir.
Sızıntı kaynağından akmaya devam eden yanıcı yakıtın hareket ederek oluşturduğu yangındır.
ARFF kullanım notu: Akışın yönü, gövde ve yakıt birikintilerine ulaşması engellenmeli; mümkünse yakıt kaynağı kapatılmalıdır.
Terminoloji notu: Basınçlı yakıt yangınıyla ilişkili olabilir ancak her akan yakıt basınç altında değildir.
Bir acil durumun ilgili birimlere en seri haberleşme araçlarıyla duyurulmasıdır.
ARFF kullanım notu: Alarm, ARFF personelinin olay türüne uygun araç, personel ve bekleme düzeniyle harekete geçirilmesini başlatır.
Terminoloji notu: Havacılıktaki 'alert phase' kavramıyla aynı değildir; burada operasyonel acil durum bildirimi anlamındadır.
ARFF alarmını alan, olayı personele anons eden ve gerekli haberleşme ile sevk işlemlerini başlatan görevli personeldir.
ARFF kullanım notu: Olay anonsunu, ekipler bekleme noktalarına hareket edene kadar yanlış anlamayı önleyecek şekilde tekrarlar.
Terminoloji notu: Uluslararası karşılık istasyon yapısına göre watchroom operator veya dispatcher olabilir.
Havaalanı acil durumuna ilişkin ilk bildirimi başlatma yetkisi ve sorumluluğu bulunan birim veya makamdır.
ARFF kullanım notu: Hava trafik kontrol kulesi, uçuş hizmet istasyonu, havaalanı operasyon birimi veya yerel plana göre belirlenmiş başka bir birim olabilir.
Terminoloji notu: Alarm operatörü bildirimi alan ve işleyen personel olabilir; alarm veren makam ise bildirimi başlatan yetkili unsurdur.
Ana haberleşme yöntemi kullanılamadığında veya yetersiz kaldığında devreye alınan önceden belirlenmiş yedek iletişim yoludur.
ARFF kullanım notu: Başka bir frekans, telefon, veri sistemi, kurye veya ışık tabancası işareti olabilir.
Terminoloji notu: Plansız ve olay anında rastgele seçilen yöntem yerine önceden denenmiş olmalıdır.
Göreve hazır ambulansların ve destek sağlık araçlarının olay alanını tıkamadan, sevk emri alana kadar kontrollü biçimde beklediği alandır.
ARFF kullanım notu: Tıbbi nakil sorumlusu veya olay komutası araçları buradan triyaj ve yükleme alanlarına yönlendirir.
Terminoloji notu: Genel müdahale staging area içinde sağlık araçlarına ayrılmış bölüm olabilir.
Üniversitelerin ilgili iki yıllık ambulans ve acil bakım teknikerliği programından mezun, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde görev yapan sağlık personelidir.
ARFF kullanım notu: Yetki ve uygulama kapsamı Türkiye sağlık mevzuatı ve kurum protokolleriyle belirlenir.
Terminoloji notu: İngilizce karşılığı AFAD sözlüğünde paramedic olarak verilmiştir.
Acil durum sırasında iki birim veya görev unsuru arasında öncelikle kullanılmak üzere belirlenmiş haberleşme yoludur.
ARFF kullanım notu: AEP ve haberleşme planı; kule-ARFF, sevk-araç, ARFF-dış yardım ve ARFF-uçuş ekibi için ana yöntemi ayrı ayrı tanımlar.
Terminoloji notu: Ana yöntemin arızalanması olasılığı için alternatif yöntem belirlenmelidir.
Helikopterde kaldırma kuvvetinin büyük bölümünü ve yönlendirme etkilerini üreten ana döner kanat sistemidir.
ARFF kullanım notu: Motor durmuş olsa bile dönmeye devam edebilir ve hasar nedeniyle normalden daha alçak seviyeye sarkabilir.
Terminoloji notu: Rotor diski ve pal uçları geniş bir tehlike alanı oluşturur.
Hayati veya zamana duyarlı bilgileri hızla ileten, çoğunlukla belirli bir işleve ilişkin ve durum raporundan daha az resmî rapordur.
ARFF kullanım notu: ARFF ilk varış, yangının durumu, tahliye ve kaynak ihtiyacı gibi bilgileri anlık raporla iletebilir.
Terminoloji notu: Belirli zaman çizelgesine bağlı olmadan ihtiyaç ortaya çıktığında verilebilir.
Uçakların yolcu, posta veya kargo işlemleri, yakıt ikmali, park veya bakım amacıyla bulunduğu belirlenmiş kara havaalanı alanıdır.
ARFF kullanım notu: Aprondaki yakıt dökülmesi, uçak yangını, araç çarpışması ve tahliye olayları ARFF müdahalesi gerektirebilir.
Terminoloji notu: Hava tarafının tamamı değildir; belirli operasyon amaçlarına ayrılmış bir alandır.
ARFF aracının alt kısmını ve yakın zemin bölgesini söndürücüyle korumak üzere aşağıya yönlendirilmiş nozul sistemidir.
ARFF kullanım notu: Araç altına yayılan yakıt veya alevin aracı tehdit ettiği durumlarda koruyucu uygulama sağlayabilir.
Terminoloji notu: FAA şartnamesinde isteğe bağlı sistem ve ayrı kabul testi olarak yer alır.
Aramid esaslı yüksek dayanımlı liflerin polimer matris içinde kullanıldığı kompozit malzemedir.
ARFF kullanım notu: Yangında lif ve reçine ayrışma ürünleri oluşabilir; kesme işlemleri lifli toz ve keskin kenar meydana getirebilir.
Terminoloji notu: Kevlar yaygın bir ticari aramid lif adıdır.
ARFF personelini acil durum için harekete geçirmek üzere itfaiye istasyonundan ve havaalanı kontrol kulesinden çalıştırılabilen alarm sistemidir.
ARFF kullanım notu: Birden fazla itfaiye istasyonu bulunan havaalanlarında ilgili istasyonların tamamında sağlanır.
Terminoloji notu: Alarm sistemi ile haberleşme sistemi ayrı fakat ilişkili altyapılardır.
Yolcuların kurtarılması ve havalimanında veya yakınında hava aracı yangınlarıyla mücadele için ARFF ekipmanı ve söndürücü taşıyan özel müdahale aracıdır.
ARFF kullanım notu: Araç seçimi; kategori, havaalanı arazisi, müdahale süresi, söndürücü ihtiyacı ve bakım desteğine göre yapılır.
Terminoloji notu: DHMİ yönergesinde araç türleri Madde 29'da sınıflandırılmıştır.
ARFF aracının sürüş, söndürücü sistem, taret, haberleşme, güvenlik, kontrol ve bakım işlevlerinin doğru kullanılmasına yönelik teorik ve uygulamalı eğitimdir.
ARFF kullanım notu: Eğitim, araç modeline, üretici talimatına, yerel prosedürlere ve havaalanı risklerine uyarlanmalıdır.
Terminoloji notu: Araç üzerinde HRET bulunması daha ayrıntılı ders planı ve uygulamalı yeterlilik gerektirir.
İtfaiye istasyonunu kontrol kulesine, diğer itfaiye istasyonlarına ve ARFF araçlarına bağlayan ayrı haberleşme sistemidir.
ARFF kullanım notu: Alarmın alınması, sevk, saha koordinasyonu ve komuta iletişimi için kullanılır.
Terminoloji notu: Genel havaalanı haberleşmesinden ayrı bir sistem sağlanması öngörülür.
FAA Part 139 kapsamındaki havaalanlarında kullanılan uçak uzunluğu ve tarifeli uçuş sıklığına göre A'dan E'ye belirlenen ARFF koruma sınıfıdır.
ARFF kullanım notu: Gerekli araç, söndürücü ve ekipman asgari değerlerinin belirlenmesinde kullanılır.
Terminoloji notu: ICAO/SHT-HES havaalanı ARFF kategorisi 1–10 sistemiyle aynı değildir.
Acil durum haberleşmesinde olay yerindeki ARFF komuta işlevini tanımlamak için kullanılan standart çağrı adıdır.
ARFF kullanım notu: DEF üzerinden uçuş ekibi ve hava trafik kontrolüyle iletişim kuran yetkili ARFF görevlisini temsil eder.
Terminoloji notu: Belirli personelin rütbesi veya adı yerine operasyonel görev kimliğini belirtir.
Alarmın alındığı, personele ve araçlara duyurulduğu ve ARFF haberleşmesinin koordine edildiği istasyon bölümüdür.
ARFF kullanım notu: Kuleyle doğrudan hat telefonu ve ATC dışı iki yönlü telsiz bağlantısı bulunması önerilir.
Terminoloji notu: Acil durum operasyon merkezi veya olay komuta noktası değildir.
Araç, söndürücü sistemi veya yardımcı ekipmanda tespit edilen arıza, hasar, eksiklik ya da normalden sapmanın kayıt altına alınarak yetkili bakım ve yönetim birimine iletilmesidir.
ARFF kullanım notu: Bildirimin amacı arızalı sistemin yanlışlıkla göreve verilmesini önlemek ve düzeltici işlemi başlatmaktır.
Terminoloji notu: FAA araç operatörü eğitiminde kontrol, uygunsuzluk bildirimi ve bakım birlikte öğretilir.
Havaalanı kategorisine göre sürekli hazır bulundurulması gereken en az kurtarma ve yangınla mücadele aracı sayısıdır.
ARFF kullanım notu: Kategori 1–5 için 1; kategori 6–7 için 2; kategori 8–10 için 3 araç öngörülür.
Terminoloji notu: Asgari sayı, görev kaynak analizi ve yerel risklere göre daha fazla araç bulundurulmasına engel değildir.
Ahşap, kumaş, kâğıt, kauçuk ve birçok plastik gibi sıradan katı yanıcı maddeleri içeren yangındır.
ARFF kullanım notu: Hava aracı iç donanımı, koltuk ve kargo malzemelerinde görülebilir; derin soğutma ve nüfuz gerekebilir.
Terminoloji notu: Sınıflandırma kaynağa ve ülkeye göre harf ayrıntılarında değişebilir.
Yoğun frenleme veya arıza nedeniyle yüksek sıcaklığa ulaşmış ancak zorunlu olarak alevli yanma göstermeyen hava aracı fren sistemidir.
ARFF kullanım notu: Mümkünse doğal ve eşit biçimde soğuması sağlanır; alev görülmedikçe ani ve bölgesel soğutma uygulanmaz.
Terminoloji notu: Termal kamera, sıcaklığın ve soğuma eğiliminin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Bir ürünün performans, fiziksel özellik, test ve kabul gereklerini belirleyen ABD askerî teknik şartname türüdür.
ARFF kullanım notu: FAA, AFFF ve F3 ürünlerinin kabulünde ilgili MIL-PRF belgelerine atıf yapar.
Terminoloji notu: Türkiye'deki teknik şartname ve kabul mevzuatının yerine doğrudan geçmez.
Hava trafik kontrol frekanslarını kullanmadan kule veya ilgili kontrol noktası ile ARFF sevk odası arasında iki yönlü iletişim sağlayan telsiz sistemidir.
ARFF kullanım notu: Alarm ve koordinasyon haberleşmesini hava trafik frekans yükünden ayırır.
Terminoloji notu: Hareket sahasındaki araç-kule haberleşmesinin yerini her durumda almaz.
Acil durumdaki hava aracı uçuş ekibi ile ARFF komutası arasında kritik bilgilerin doğrudan paylaşılması için belirlenen ayrı telsiz frekansıdır.
ARFF kullanım notu: Hava trafik kontrolü frekansa geçişi yönlendirir; konuşmalar ATC, uçuş ekibi ve ARFF komutasıyla sınırlandırılır.
Terminoloji notu: Genel ARFF operasyon frekansından ve normal kule frekansından farklı olabilir.
ARFF aracı ve sistemlerinin kontrol, bakım, servis, arıza giderme ve destek işlemlerini açıklayan üretici teknik dokümanıdır.
ARFF kullanım notu: Önleyici bakım çizelgesi, sistem talimatları, parça bilgileri ve servis desteğine erişim yöntemlerini içermelidir.
Terminoloji notu: Operatör el kitabından farklı olarak kullanımın yanında teknik bakım süreçlerine odaklanır.
Parçalanmış bir yakıt deposundan çok yüksek basınç altında boşalan yakıtın oluşturduğu yangındır.
ARFF kullanım notu: ARFF personelinin canlı yangın eğitimlerinde bu risk türüne uygun müdahale pratiği yapması gerekir.
Terminoloji notu: İngilizce karşılık “pressure-fed fuel fire” olarak kullanılacaktır; diğer kaynaklarla ayrıca karşılaştırılacaktır.
ARFF müdahalesinde ana yangın kontrol kapasitesini sağlayan ve SHT-HES’e göre uygun performans seviyesinde köpükten oluşan söndürücüdür.
ARFF kullanım notu: Havaalanı kategorisine göre performans seviyesi A, B veya C’ye uygun köpük ya da bunların kombinasyonu kullanılabilir.
Terminoloji notu: Ham havuzdaki “ana söndürme maddesi” ile birleştirilecek; resmî metindeki tercih “başlıca söndürücü”dür.
İniş takımı veya hava aracı bölümleri yumuşak zemin, çamur, kar veya benzeri yüzeye gömülen bir hava aracının kontrollü biçimde tekrar taşıyıcı yüzeye alınması işlemidir.
ARFF kullanım notu: Küçük kaldırma olaylarının bir türüdür; zemin iyileştirmesi, çekme ve destek ekipmanı gerekebilir.
Terminoloji notu: Hava aracının ağır yapısal hasar gördüğü büyük kaldırma operasyonundan daha sınırlı olabilir.
Lityum batarya olayından önce görülebilen aşırı ısınma, gövde şişmesi, olağan dışı koku, ses, duman veya cihaz davranışı gibi uyarı işaretidir.
ARFF kullanım notu: Erken fark edilmesi cihazın kullanılmasının durdurulmasına, alanın boşaltılmasına ve müdahalenin başlamasına imkân verir.
Terminoloji notu: Her olayda bütün belirtiler görülmeyebilir.
Tek bir acil durum prosedüründeki beceriyi test etmek, geliştirmek veya sürdürmek için yapılan en düşük düzey uygulamalı tatbikattır.
ARFF kullanım notu: Alarm bildirim süresi, hortum açma, araç çıkışı veya belirli bir ekipman kullanımına odaklanabilir.
Terminoloji notu: SHT-ADP'deki kısmi tatbikattan daha dar, tek prosedür odaklı bir çalışma olabilir.
Göreve hazır personel, araç, ekipman ve malzemenin operasyonel görevlendirme beklediği geçici alandır.
ARFF kullanım notu: Olay bölgesindeki araç yoğunluğunu azaltır ve kaynakların kontrollü biçimde sevk edilmesini sağlar.
Terminoloji notu: Randevu noktası gelen kaynakların ilk buluşma noktası; bekleme alanı ise kayıtlı ve göreve hazır kaynakların tutulduğu alan olabilir.
Acil durumun türüne göre kurtarma ve yangınla mücadele ekiplerinin daha etkin müdahale edebilmek için hazır bulundurulduğu bölgedir.
ARFF kullanım notu: Araçların pist, taksi yolu ve muhtemel kaza yerine göre güvenli ve hızlı müdahale sağlayacak şekilde konuşlandırılmasına hizmet eder.
Terminoloji notu: Mahalli bekleme ve tam acil bekleme noktaları bu üst terimin alt türleridir.
Yaralanmanın ağırlığı ve mevcut kaynaklar dikkate alındığında hayatta kalma olasılığı çok düşük görülen hastaların yerleştirildiği kategoridir.
ARFF kullanım notu: Uygun palyatif bakım, ağrı kontrolü ve koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirme sağlanmalıdır.
Terminoloji notu: Ölü kategorisiyle aynı değildir; hastada yaşam belirtileri bulunabilir.
Paket veya gönderide tehlikeli madde bulunduğu hâlde gerekli beyan, taşıma belgesi, işaret, etiket veya diğer tehlike iletişimi bulunmayan gönderidir.
ARFF kullanım notu: Olay sırasında kargo dış görünüşünün tehlikeyi göstermemesi ARFF risk değerlendirmesini güçleştirebilir.
Terminoloji notu: Yanlış beyan edilmiş tehlikeli maddeden ayrı olarak, görünür ve belgeli tanımlamanın bulunmamasına odaklanır.
Küresel sıralamadan sonra her kazazedenin solunum, dolaşım, nörolojik durum, kanama ve yaralanma ağırlığı açısından ayrı değerlendirilmesidir.
ARFF kullanım notu: SALT kategorisi, hayat kurtarıcı girişimlere yanıt ve mevcut kaynaklar dikkate alınarak bu aşamada belirlenir.
Terminoloji notu: Toplu gözlemden farklı olarak kişiye özgü karar içerir.
Kargonun toplu olarak birleştirilmesi, taşınması, yüklenmesi ve hava aracında sabitlenmesi amacıyla kullanılan palet, ağ veya konteyner sistemidir.
ARFF kullanım notu: ULD içindeki yangın, dışarıdan görünmeyebilir ve söndürücü erişimini kısıtlayabilir.
Terminoloji notu: ULD, yalnızca kapalı konteyner değildir; palet ve ağ düzenlerini de kapsar.
ARFF aracının ana söndürücü uygulama kaynağı olarak kullanılan yüksek kapasiteli taret sistemidir.
ARFF kullanım notu: Araç sınıfına göre tavana, tampona veya uzatılabilir buma monte edilebilir.
Terminoloji notu: Birincil taret, tamamlayıcı söndürücü hortum hattından ve portatif cihazlardan farklıdır.
Kazazedeyle ilk temas sırasında kısa sürede yapılan ve başlangıç tedavi ile nakil önceliğini belirleyen ilk triyaj değerlendirmesidir.
ARFF kullanım notu: Olay yerine ulaşan ilk yetkili ekip tarafından solunum, dolaşım ve bilinç gibi hızlı göstergeler kullanılarak yapılabilir.
Terminoloji notu: Kesin klinik tanı yerine hızlı önceliklendirme amacı taşır.
Tek bir kurumun olayı tek başına yönetme yetkisi veya kaynağı bulunmadığında, yetkili kurum temsilcilerinin ortak hedef, strateji, kaynak tahsisi ve tek olay eylem planı üzerinden birlikte komuta ettiği yapıdır.
ARFF kullanım notu: Her katılımcı kurum kendi personeli ve kaynakları üzerindeki idari sorumluluğunu korur.
Terminoloji notu: Birleşik komuta, birden fazla bağımsız olay komutanının ayrı ayrı talimat vermesi değildir.
Farklı sistem, personel ve ekipmanın birlikte çalışarak bilgi ve hizmetleri etkili biçimde sağlaması ve paylaşması yeteneğidir.
ARFF kullanım notu: Telsiz, veri, komuta prosedürü ve kaynak kullanımı bakımından dış yardım kuruluşlarıyla uyumu kapsar.
Terminoloji notu: Yalnızca aynı telsiz frekansını kullanabilmekten daha geniş bir kavramdır.
Köpük solüsyonuna hava katılması sonucunda oluşan, yakıt yüzeyine uygulanmaya hazır kabarcıklı söndürme ortamıdır.
ARFF kullanım notu: Yakıt üzerinde hava dışlayan ve buharı bastıran köpük örtüsünü oluşturur.
Terminoloji notu: Köpük konsantresi ve suyla karıştırılmış köpük solüsyonundan farklıdır.
AFFF ile bir veya daha fazla F3 ürününün bitmiş solüsyon hâlinde aynı yangın üzerine ayrı sistemlerden uygulanmasıdır.
ARFF kullanım notu: FAA, konsantreler birbirine karıştırılmadığı sürece bu kullanımda söndürme performansına olumsuz etki belirtilmediğini açıklar.
Terminoloji notu: Yerel araç, üretici ve çevre prosedürleri yine de doğrulanmalıdır.
Bir söndürücü maddenin belirli bir zaman biriminde sistemden uygulanabildiği miktardır.
ARFF kullanım notu: Köpük solüsyonu için litre/dakika, kuru kimyasal toz için kilogram/saniye cinsinden ifade edilir.
Terminoloji notu: “Uygulama oranı” ile karıştırılmamalıdır; uygulama oranı çoğunlukla birim alan başına düşen debiyi ifade eder.
Yanıcı ve parlayıcı sıvılar, petrol ürünleri, yağlar, solventler, alkoller ve yanıcı gazları içeren yangındır.
ARFF kullanım notu: Havacılık yakıtı dökülmesi ve birçok uçak dış yangını bu sınıfta değerlendirilir.
Terminoloji notu: Yakıt yüzeyini karıştırmadan uygun köpük ve tamamlayıcı madde uygulanması önemlidir.
Taşıyıcı lif olarak cam liflerin polimer matris içinde kullanıldığı kompozit malzemedir.
ARFF kullanım notu: Cam lif yanmayı desteklemese de bağlayıcı reçine yangında toksik ayrışma ürünleri çıkarabilir.
Terminoloji notu: GLARE gibi metal-lif laminatlarıyla aynı yapı değildir.
İnce alüminyum tabakalarının cam lifli katmanlarla epoksi matris içinde birleştirildiği lif-metal laminattır.
ARFF kullanım notu: Geleneksel bazı kompozitlere göre yüksek yangın dayanımı ve yapısal özellik sağlayabilir.
Terminoloji notu: Saf alüminyum levha veya yalnızca cam lifli kompozit değildir.
ARFF personelinin gerçek yangın davranışı ve söndürücü uygulamasını pratik ettiği, havaalanında kullanılan uçak ve donanım tiplerine uygun eğitim faaliyetidir.
ARFF kullanım notu: Basınçlı yakıt yangınları dâhil olmak üzere görevle ilgili yangın risklerini kapsamalıdır.
Terminoloji notu: Tatbikat sıklığı ve ayrıntılı yeterlilik kriterleri PANS-Aerodromes ve Doc 9137 ile genişletilecektir.
Enerjili elektrik ekipmanını içeren yangındır.
ARFF kullanım notu: Elektrik enerjisi kesilene kadar elektrik iletmeyen uygun söndürücü ve güvenli yaklaşım gerektirir.
Terminoloji notu: Bazı ülke sınıflandırmalarında gaz yangınları C olarak adlandırıldığından kullanılan standardın belirtilmesi gerekir.
Telsiz haberleşmesinde bir birim, araç, istasyon veya görev unsurunu tanımlamak için kullanılan standart sözlü kimliktir.
ARFF kullanım notu: Kule çağrılırken önce alıcı birim, ardından araç veya görev çağrı işareti belirtilir.
Terminoloji notu: Personelin adıyla yapılan tanımlamadan farklı olarak operasyonel kimliği gösterir.
Su-köpük ile tamamlayıcı söndürücünün aynı uygulama noktasından paralel veya birbirine katılmış akış biçiminde boşaltılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yakıt yangınının hızlı bastırılması ile köpük örtüsünün oluşturulmasını aynı müdahalede destekleyebilir.
Terminoloji notu: Paralel akış ve sürüklenmiş/katılmış akış yapılandırmaları ayrı teknik seçeneklerdir.
Köpük solüsyonu veya su püskürtüsünün içine kuru kimyasal toz ya da uygun tamamlayıcı söndürücü katılarak iki maddenin yangına birlikte taşındığı müdahale tekniğidir.
ARFF kullanım notu: Akan yakıt ve motor yangınlarında hızlı alev baskılama ile yüzey örtüsü oluşturmayı birleştirmeyi amaçlar.
Terminoloji notu: ARFF-0093 çift maddeli boşaltım donanımıdır; bu madde ise taktik uygulamayı tanımlar.
Ana rotor dönüyorsa personele ek baş açıklığı sağlamak amacıyla gövdeye doğru alçak ve çömelmiş durumda ilerleme yöntemidir.
ARFF kullanım notu: Helikoptere önden veya yandan, pilotun görebildiği yönden yaklaşılır; kuyruk bölgesinden kaçınılır.
Terminoloji notu: Rotor tehlikesini ortadan kaldırmaz ve yalnızca gerektiğinde uygulanır.
Kurtarma, söndürme ve güvenlik için zorunlu olmayan hava aracı veya enkaz hareketlerinin ve kaza yeri faaliyetlerinin mümkün olan en düşük düzeyde tutulması ilkesidir.
ARFF kullanım notu: Yangın söndürüldükten sonra personel ve ağır ekipman hareketleri kontrollü yürütülür.
Terminoloji notu: İlke, hayat kurtarıcı işlemlerin geciktirilmesi anlamına gelmez.
Katmanlı, petek veya kalın kompozit yapı içinde yüzeyden görünmeden ilerleyen ya da söndürme sonrasında iç kısımda devam eden yanmadır.
ARFF kullanım notu: Uzun süreli soğutma, termal görüntüleme ve yeniden tutuşma gözetimi gerektirebilir.
Terminoloji notu: Yüzey alevinin söndürülmesi iç yanmanın tamamen bittiğini göstermez.
Uçak içindeki kişilerin tehlikeli bölgeden dışarı çıkabilmesi için sağlanan veya kullanılabilir durumda tutulan tahliye güzergâhıdır.
ARFF kullanım notu: Yangının kontrolü, köpük örtüsü ve araç yerleşimi bu güzergâhın korunmasına hizmet eder.
Terminoloji notu: “Tahliye yolu” ile yakın anlamlıdır; nihai tercih ICAO ve üretici kurtarma kartlarıyla karşılaştırılacaktır.
Motor, pervane, iniş takımı, patlama, mühimmat veya başka bir belirli tehlike çevresinde personel ve araç girişinin sınırlandırıldığı bölgedir.
ARFF kullanım notu: Bölgenin ölçüsü hava aracı tipi, sistem durumu ve üretici kurtarma bilgilerine göre değişir.
Terminoloji notu: Sıcak bölge kavramıyla örtüşebilir ancak belirli tehlike geometrisine odaklanır.
Aşırı ısınmış tekerlek veya fren düzeneğinin söndürücü uygulanmadan çevreye ısı vererek yavaş ve eşit biçimde soğumasına izin verilmesidir.
ARFF kullanım notu: Frenlerin serbest bırakılması ve uygun havalandırma soğumayı destekleyebilir.
Terminoloji notu: Alevli yangın veya hızla gelişen tehlike varsa müdahale kararı ayrıca değerlendirilir.
Alevin yakıt kabına, hava aracı yapısına, ekipmana veya başka bir yüzeye doğrudan çarpması ve yoğun ısı aktarmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yapısal zayıflama, yakıt ısınması ve basınçlı sistem arızası riskini artırır.
Terminoloji notu: Işınımla ısıdan farklı olarak alevin doğrudan yüzeye temas etmesini ifade eder.
Delici nozul veya başka bir yöntemle yanan ULD ya da kargo paketinin içine doğrudan söndürücü uygulanmasıdır.
ARFF kullanım notu: Nozulun yanan konteynere gerçekten nüfuz edebilmesi yangın kontrolünün başarısını artırır.
Terminoloji notu: Gövde içine girmek ile kargo konteynerinin içine nüfuz etmek farklı aşamalardır.
Yanan ULD veya kargoya doğrudan nüfuz edilemediğinde, söndürücünün kargo bölmesine veya konteynere uzaktan yönlendirilerek yangının kontrol edilmeye çalışılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Erişilemeyen veya gövdeden uzakta bulunan yüklerde uygulanabilir; doğrudan hücuma göre etkinliği daha değişken olabilir.
Terminoloji notu: Açık palet yangını ile kapalı ULD yangınında sonuçlar farklı olabilir.
Su, köpük solüsyonu veya uygun söndürücüyle basınçlandırılmış ve derhal kullanıma hazır hortum hattıdır.
ARFF kullanım notu: Yangın kontrol altına alındıktan sonra yeniden tutuşma veya ani büyümeye karşı hava aracının uygun taraflarında hazır tutulur.
Terminoloji notu: Boş veya henüz su verilmemiş hortum hattından farklıdır.
Yanıcı metallerin türüne uygun formüle edilmiş, metal yangınını örtmek, izole etmek ve ısı transferini sınırlamak amacıyla kullanılan kuru söndürücü tozdur.
ARFF kullanım notu: Magnezyum ve titanyum gibi metal yangınlarında ürünün hedef metalle uyumlu olması gerekir.
Terminoloji notu: B ve C sınıfı yangınlarda kullanılan standart kuru kimyevi tozla aynı değildir.
Magnezyum, titanyum, zirkonyum, sodyum, lityum ve potasyum gibi yanıcı metalleri içeren yangındır.
ARFF kullanım notu: Yanıcı metal türüne uygun özel söndürücü gerekir; standart kuru kimyevi toz veya su tehlikeli reaksiyon oluşturabilir.
Terminoloji notu: Lityum iyon batarya yangını sırf adında lityum bulunduğu için otomatik olarak D sınıfı metal yangını sayılmaz.
Bir olaya ilişkin doğrulanmış veya teyit edilmiş ayrıntıları içeren düzenli durum bilgisidir.
ARFF kullanım notu: Olayın yeri, etkisi, kaynak durumu, riskler ve gerçekleşen faaliyetler komuta ile destek merkezlerine aktarılır.
Terminoloji notu: Anlık durum raporundan genellikle daha kapsamlı ve resmîdir.
Tatbikat veya olay değerlendirmesinde belirlenen bir eksiklik ya da performans sorununu gidermek için tanımlanan ve izlenen somut işlemdir.
ARFF kullanım notu: Prosedür değişikliği, eğitim, ekipman temini, altyapı düzenlemesi veya sorumluluk güncellemesi olabilir.
Terminoloji notu: Faaliyet tamamlandığında etkinliği tekrar değerlendirilmelidir.
ARFF personelinin görevleri, iletişimi ve hareketlerini ortak müdahale hedefi doğrultusunda uyumlu biçimde yürütmesidir.
ARFF kullanım notu: Personel eğitim programı, insan performansı eğitimi içinde ekip koordinasyonunu kapsamalıdır.
Terminoloji notu: İnsan performansı üst başlığı altında ayrı bir yeterlilik alanıdır.
Havaalanı dışında bulunan kaldırma ekipmanının talep edilmesinden havaalanına ulaşmasına kadar geçen ortalama süredir.
ARFF kullanım notu: Planlama, hareket sahasının tahmini kapanma süresi ve alternatif operasyon kararları için kullanılır.
Terminoloji notu: Ekipmanın olay yerine kurulması için gereken ek süre ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir veya daha fazla iniş takımı bileşeninin tamamen kayıp olduğu veya hava aracını destekleyemediği kaldırma durumudur.
ARFF kullanım notu: Gövde veya kanat yüklerinin geçici destekler, vinç ya da pnömatik yastıklarla güvenli biçimde aktarılması gerekebilir.
Terminoloji notu: Kaldırma tekniği hava aracı üreticisi ve yetkili mühendislik değerlendirmesine dayanmalıdır.
Elektronik debimetrelerden alınan girdilerle, söndürücü akışına katılan köpük konsantresi hacmini kontrol eden oranlama sistemidir.
ARFF kullanım notu: Su debisi ve köpük konsantresi viskozitesindeki değişiklikleri telafi edecek şekilde oranı ayarlayabilir.
Terminoloji notu: Mekanik oranlama sisteminden temel farkı, değişken akış şartlarına elektronik olarak uyum sağlamasıdır.
Patlayıcı, mühimmat, fırlatma sistemi veya başka tehlikeli askerî hava aracı sistemini istem dışı çalışmayacak güvenli duruma getirmek için yetkili uzmanlarca uygulanan işlemdir.
ARFF kullanım notu: Acil hayat kurtarma işlemlerinden sonra AAES ve mühimmat uzman ekip gelene kadar mümkün olduğunca yerinde bırakılır.
Terminoloji notu: Genel elektrik izolasyonundan daha özel ve yetki gerektiren bir işlemdir.
Hava aracı kaza ve ciddi olaylarının bağımsız emniyet incelemesini yürütme yetkisine sahip resmî makamdır.
ARFF kullanım notu: Kaldırma başlamadan önce kaza yerinin korunması, hava aracının hareket ettirilmesi ve delillerin belgelenmesi konusunda gereklilik veya onay verir.
Terminoloji notu: Adli makamlar ve düzenleyici otoriteyle görevleri aynı olmayabilir.
Normalde karışmayan iki sıvıdan birinin diğerinin içinde küçük damlacıklar hâlinde dağılması işlemidir.
ARFF kullanım notu: Bazı su katkıları yakıtın davranışını değiştiren emülsifikasyon özelliklerini artırabilir.
Terminoloji notu: Sahada uygulanabilirlik ve güvenlik, kullanılan madde ile yakıt türüne göre doğrulanmalıdır.
Vinç veya diğer kaldırma ekipmanının havaalanı çevresinde korunması gereken tanımlı engel sınırlama yüzeylerinden birini aşması durumudur.
ARFF kullanım notu: Koordinatör ekipman hareketi sırasında oluşan yeni ihlalleri raporlar ve uçuş operasyonuna etkisi değerlendirilir.
Terminoloji notu: Yalnızca kalıcı yapı engelleri değil, geçici vinç konumu da bu kapsamdadır.
Farklı bir söndürücü veya miktarının, yerine geçtiği maddenin yangın kontrol ve söndürme performansına kabul edilebilir düzeyde eşdeğer olmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yetkili ikame oranlarının ve ürün yeterliliğinin temelidir.
Terminoloji notu: Yalnızca eşit hacim veya ağırlık anlamına gelmez; performans kanıtı gerekir.
Aynı havaalanında iki veya daha fazla acil durum alarmının aynı anda veya birbirine çok yakın zamanda meydana gelmesidir.
ARFF kullanım notu: Kaynak önceliği, yedek frekans ve ayrı komuta/haberleşme düzeni gerekebilir.
Terminoloji notu: Tek olay içindeki çoklu bildirimlerden farklı olarak birden fazla acil durumu ifade eder.
FAA'nın ticari hava taşıyıcılarına hizmet veren sertifikalı havaalanlarında kullandığı beş kademeli ARFF indeks aralığıdır.
ARFF kullanım notu: İndeks yükseldikçe mevzuatın öngördüğü araç ve söndürücü kapasitesi genel olarak artar.
Terminoloji notu: Türkiye ve ICAO kategori numaralarıyla doğrudan bire bir çevrilmemelidir.
Tatbikat veya gerçek olay sonrasında gözlemleri, güçlü yönleri, iyileştirme alanlarını ve temel sonuçları sistematik olarak belgeleyen rapordur.
ARFF kullanım notu: Değerlendirme verilerini olay veya tatbikat hedefleriyle karşılaştırır.
Terminoloji notu: HSEEP'te çoğunlukla iyileştirme planıyla birlikte AAR/IP biçiminde hazırlanır.
Olayın mali, idari, zaman kayıtları, satın alma, ödeme, tazmin ve maliyet takibi konularından sorumlu bölümdür.
ARFF kullanım notu: Büyük havaalanı olaylarında karşılıklı yardım maliyetleri, hasar kayıtları ve personel çalışma sürelerini izler.
Terminoloji notu: Her olayda ayrı bölüm olarak etkinleştirilmesi zorunlu değildir.
Uçuş ekibini kurtarmak amacıyla patlayıcı veya roket destekli sistemle koltuğu ve personeli hava aracından çıkaran kaçış cihazıdır.
ARFF kullanım notu: Yerdeki kazada emniyete alınmamış koltuk, istem dışı çalışarak koltuk, kanopi ve parçaları yüksek hızla hareket ettirebilir.
Terminoloji notu: AAES üst sisteminin ana bileşenidir.
Fırlatma koltuğu ateşleme veya kumanda zincirini mekanik olarak engelleyerek istem dışı çalışmayı önleyen emniyet pimidir.
ARFF kullanım notu: Pimlerin yeri ve sayısı koltuk tipine göre değişir; yalnızca eğitimli ve yetkili personel tarafından uygulanmalıdır.
Terminoloji notu: Pimin bulunması sistemin bütün alt bileşenlerinin emniyette olduğunu tek başına garanti etmez.
Flor içermeyen hidrokarbon esaslı yüzey aktif maddelerin karışımından oluşan sentetik köpük konsantresidir.
ARFF kullanım notu: Havalimanlarında AFFF yerine geçiş seçeneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Terminoloji notu: Köpük performansı, araç uyumluluğu, oranlama ve depolama şartları ürün ve sistem bazında doğrulanmalıdır.
Tam personel ve tesis seferberliği olmadan, zaman baskısı ve simüle edilmiş olaylarla belirli bir veya birden fazla işlevsel kapasiteyi sınayan tatbikattır.
ARFF kullanım notu: Komuta, haberleşme, acil durum merkezi ve dış kurum koordinasyonu gerçek zamanlı olarak test edilebilir.
Terminoloji notu: Tam ölçekli tatbikattan kaynakların sahada tam kullanılması bakımından ayrılır.
Kaza yeri ve kaldırma operasyonunun başlangıç durumu, aşamaları, ekipman yerleşimi ve yapılan değişikliklerini fotoğrafla belgeleyen kayıttır.
ARFF kullanım notu: İnceleme, teknik değerlendirme, eğitim ve kaldırma sonrası toplantı için görsel kanıt sağlar.
Terminoloji notu: Fotoğraf çekimi kurtarma veya söndürme faaliyetini geciktirmemelidir.
Olayda hayatını kaybeden kişilerin kimliklendirme, adli inceleme ve uygun kuruma devre kadar kontrollü biçimde muhafaza edildiği geçici tesistir.
ARFF kullanım notu: Triyaj ve yaralı tedavi alanlarından ayrı, güvenli, erişimi kontrollü ve delil korumaya uygun yerde kurulur.
Terminoloji notu: Yer seçimi ve işletilmesi adli makamlar ile morg hizmetleri planına göre yürütülür.
İlgili tarafların toplantısında kaldırma yöntemi, güzergâh, ekipman, ağırlık azaltma, hava şartları, aydınlatma ve alternatifleri üzerinde mutabık kaldığı genel operasyon planıdır.
ARFF kullanım notu: Daha ayrıntılı teknik hesap ve iş talimatlarının hazırlanmasına temel oluşturur.
Terminoloji notu: Önceden hazırlanmış kaldırma planı ile belirli olaya özel bu eylem planı birbirinden ayrıdır.
Olayın temel işlevsel alanlarını yöneten operasyon, planlama, lojistik ve finans/idare bölüm başkanlarından oluşan gruptur.
ARFF kullanım notu: Bölümler yalnızca ihtiyaç duyulduğunda etkinleştirilir; atanmadığında işlev ilgili üst komuta kademesinde kalır.
Terminoloji notu: Komuta personeliyle aynı grup değildir.
Bitmiş köpüğü çevreye boşaltmak yerine sistemin konsantre ve su girişlerini veya elektronik ölçümlerini kullanarak oranlama performansını doğrulayan test yöntemidir.
ARFF kullanım notu: FAA, çevresel etkiyi azaltmak amacıyla kabul edilmiş belirli girdi esaslı sistemlerin kullanılmasına izin verir.
Terminoloji notu: Kullanılan cihazın kabul durumu ve test prosedürü güncel olarak doğrulanmalıdır.
Gerekli asgari ARFF personel sayısını, görevleri, araçları, ekipmanı ve eş zamanlı operasyon ihtiyaçlarını dikkate alarak belirleyen analizdir.
ARFF kullanım notu: Sonuçlar personel tahsis seviyesinin gerekçesi olarak Havaalanı Elkitabında belgelenir.
Terminoloji notu: Yalnızca toplam personel sayısını değil, görevlerin zamanında yapılabilirliğini değerlendirmelidir.
Başka elektronik cihazları şarj etmek amacıyla enerji depolayan taşınabilir lityum batarya paketidir.
ARFF kullanım notu: EASA, güç bankalarını yedek batarya olarak değerlendirir ve kayıtlı bagajda taşınmaması gerektiğini belirtir.
Terminoloji notu: Şarj cihazı veya yalnızca güç adaptörüyle aynı değildir.
ARFF aracının göreve başlamadan önce çalışırlık, söndürücü miktarı, kontrol sistemleri, ekipman ve görünür arızalar bakımından sistematik olarak kontrol edilmesidir.
ARFF kullanım notu: Kontrol sonucu kayıt altına alınır ve görevi etkileyebilecek eksiklikler derhal bildirilir.
Terminoloji notu: FAA HRET eğitim kılavuzu günlük, haftalık ve aylık kontrol prosedürlerinin ders planında bulunmasını öngörür.
Olay operasyonlarını personel sağlığı ve güvenliği açısından izleyen ve komutaya güvenlik konularında danışmanlık yapan görevli kişidir.
ARFF kullanım notu: Tehlikeli veya emniyetsiz çalışmaları değiştirme ya da durdurma yetkisine sahip olabilir.
Terminoloji notu: Genel havaalanı güvenlik birimi veya kolluk görevlisiyle aynı görev değildir.
ARFF araç ve personelinin enkaz, yakıt akışı, duman, patlama, motor, pervane ve iniş takımı tehlike bölgelerinden kaçınarak olay yerine ulaşmasını sağlayan güzergâhtır.
ARFF kullanım notu: Arazi, rüzgâr, dökülen yakıt, kaydıraklar ve saçılmış enkaz dikkate alınır.
Terminoloji notu: Havaalanı kontrolü ve yetkili araç eşliği gerekli olabilir.
Kule, acil durumdaki hava aracı veya ARFF müdahale unsurları arasında gerekli ses veya veri iletişiminin kurulamaması ya da kesilmesidir.
ARFF kullanım notu: Önceden belirlenen yedek frekans, telefon ve ışık tabancası işaretleri kullanılır.
Terminoloji notu: Telsizin sessiz olması tek başına haberleşme kaybını kanıtlamaz; cihaz, frekans ve çağrı işlemleri kontrol edilir.
Olayın nedeni, büyüklüğü, mevcut durumu, kullanılan kaynaklar ve halkı ilgilendiren diğer konularda zamanında, doğru ve erişilebilir bilgi iletilmesine ilişkin süreç ve sistemlerdir.
ARFF kullanım notu: Tahliye güzergâhları, havaalanı kapanması ve yolcu yakınlarına ilişkin bilgiler bu kapsamda koordine edilebilir.
Terminoloji notu: Operasyonel veya kişisel olarak hassas bilgilerin yayımlanması yetkili onaya tabidir.
Olayla ilgili bilgi ihtiyaçları için halk, medya ve diğer kurumlarla iletişimi yöneten komuta personeli görevlisidir.
ARFF kullanım notu: Bilgiyi toplar, doğrular, koordine eder ve komuta onayıyla zamanında ve tutarlı biçimde yayımlar.
Terminoloji notu: Kurumların birbirinden bağımsız ve çelişkili açıklama yapmasını önlemek için tek ses ilkesini destekler.
Bir veya daha fazla hidrojen atomunun flor, klor, brom veya iyot gibi halojen serisi atomlarla değiştirildiği hidrokarbon esaslı söndürücü maddedir.
ARFF kullanım notu: Çevresel ve yasal kısıtlar nedeniyle güncel kaynaklarda daha genel 'temiz söndürücü madde' terminolojisi kullanılabilmektedir.
Terminoloji notu: Her temiz söndürücü madde zorunlu olarak halojenli değildir.
ARFF aracının hareket ederken yangın pompasını çalıştırarak taret veya diğer boşaltım cihazlarından söndürücü uygulamasıdır.
ARFF kullanım notu: Hareketli yakıt yangınlarında, geniş alanda veya aracın sürekli yeniden konumlandırılmasının gerektiği müdahalelerde kullanılır.
Terminoloji notu: Araç, eğimli zeminde pompa ve hareket kabiliyeti bakımından prototip ve operasyon testlerinden geçirilir.
Hareket sahası üzerinde veya yakınında kendi normal imkânlarıyla güvenli biçimde hareket ettirilemeyen ve özel kaldırma, çekme ya da kurtarma işlemi gerektiren hava aracıdır.
ARFF kullanım notu: Durum küçük bir bataktan çıkarma işleminden, hasarlı veya eksik iniş takımlı büyük ölçekli kurtarmaya kadar değişebilir.
Terminoloji notu: Terim insanlara ilişkin engellilik anlamında kullanılmaz; hava aracının hareket edememe durumunu ifade eder.
Hava aracını veya parçalarını hareket sahasından güvenli, kontrollü ve mümkün olduğunca hızlı biçimde uzaklaştırmak için yapılan planlama, hazırlık, ağırlık azaltma, kaldırma, çekme ve saha restorasyonu faaliyetlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Emniyet inceleme makamının gereklilikleri ve havaalanı operasyonlarının sürekliliği gözetilerek yürütülür.
Terminoloji notu: Normal hava aracı çekme işleminden hasar, delil koruma ve özel ekipman gereksinimi bakımından ayrılır.
Hareket sahası üzerinde veya yakınında hareket kabiliyetini kaybeden hava aracının kaldırılması için sorumlulukları, haberleşmeyi, ekipman ve personeli, dış destek düzenini ve uygulanacak temel işlemleri belirleyen plandır.
ARFF kullanım notu: Plan normalde havaalanında kullanılması beklenen uçakların özelliklerine dayanır ve iletişim bilgileri güncel tutulur.
Terminoloji notu: Acil durum planıyla bağlantılıdır; ancak kaldırma operasyonunun teknik ve idari düzenine özel bir plandır.
Olay yerinde kaynakların etkili kullanımını sağlamak üzere geçici olarak oluşturulan ve olay yeri yönetimine ilişkin kararların alındığı komuta merkezidir.
ARFF kullanım notu: ARFF müdahalesinin saha komutası, haberleşmesi ve diğer hizmetlerle koordinasyonu için uygun konuma kurulur.
Terminoloji notu: ADOM sabit ve stratejik koordinasyon merkezi; hareketli komuta merkezi ise olay yerine yakın saha unsurudur.
ARFF aracının pist veya taksi yolu gibi kontrollü hareket sahasına girmesi ya da bu alanı geçmesi için hava trafik kontrolünden aldığı yetkidir.
ARFF kullanım notu: Acil durumda dahi açık alan izni varsayılmaz; kule talimatı alınır ve tekrar edilir.
Terminoloji notu: Kontrol kulesi bulunmayan meydanlardaki yerel prosedürler ayrıca uygulanır.
Hareket kabiliyetini kaybetmiş hava aracı veya kaldırma ekipmanı nedeniyle hareket sahasının bir bölümünde kullanımın sınırlandırılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Kalan hareket alanında operasyonun güvenli devamı için ATC ve havaalanı birimleriyle koordine edilir.
Terminoloji notu: Tam kapatmadan farklı olarak belirli alan, yön, uçak tipi veya zaman için sınırlama getirilebilir.
Hareket kabiliyetini kaybetmiş hava aracı, engel veya kaldırma faaliyetinin oluşturduğu risk nedeniyle pist, taksi yolu veya diğer hareket alanının kullanıma kapatılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Kapatma kararı engel açıklıkları, ekipman hareketleri ve operasyonun tahmini süresi dikkate alınarak verilir.
Terminoloji notu: Bütün havaalanının kapatılması gerekmeyebilir; ilgili bölüm kapatılabilir.
İniş takımının kırıldığı, çöktüğü, kilitlenmediği veya yük taşımaya uygun olmadığı hava aracı kaldırma durumudur.
ARFF kullanım notu: Hava aracının ilave desteklenmesi, ağırlık azaltılması ve üretici kaldırma noktalarının kullanılması gerekebilir.
Terminoloji notu: İniş takımı yangını müdahalesinden farklı olarak hava aracının hareket ettirilmesi sorununa odaklanır.
Hastanın adı ve kimlik bilgileri biliniyorsa bunların, bilinmiyorsa geçici numara ve eşkâl bilgilerinin kayıt altına alınması işlemidir.
ARFF kullanım notu: Triyaj kartı seri numarası kimliği belirlenemeyen kazazedenin farklı ekipler ve kurumlar arasında izlenmesini sağlar.
Terminoloji notu: Adli kimliklendirme sürecinin yerine geçmez.
Hastanelerin kullanılabilir yatak, uzmanlık ve olaydan etkilenme durumlarını sağlık koordinasyon birimine bildirmesidir.
ARFF kullanım notu: Kazazedelerin tek bir hastaneye aşırı yüklenmeden uygun tesislere dağıtılmasını sağlar.
Terminoloji notu: Yalnızca toplam yatak sayısı değil, yaralanma türüne uygun kapasite önemlidir.
Olay sırasında hastanelerin kapasite, hasta kabulü, uzmanlık ve sevk durumlarını birbirleriyle ve olay yeri sağlık koordinasyonuyla paylaşmasını sağlayan iletişim düzenidir.
ARFF kullanım notu: Kritik yaralıların dağıtılması ve ikincil sevklerin yönetilmesini destekler.
Terminoloji notu: Günlük sevk haberleşmesinden farklı olarak toplu olay kapasite yönetimine odaklanır.
Hastaneye ulaşan kazazedeyi teslim alarak yeniden triyaj eden ve uygun tedavi alanına yönlendiren sağlık ekibidir.
ARFF kullanım notu: Olay yeri triyaj kodunu kontrol eder, değişiklik varsa tarih ve saatle kaydeder.
Terminoloji notu: Olay yeri triyaj ekibinin kararını otomatik olarak kesin kabul etmez.
Hastanın hava yolu, solunum, dolaşım ve diğer hayatı tehdit eden sorunlarının kötüleşmesini önleyecek biçimde kontrol altına alınmasıdır.
ARFF kullanım notu: Kesin tedavi anlamına gelmez; güvenli nakil ve sonraki bakıma kadar fizyolojik durumun korunmasını amaçlar.
Terminoloji notu: FAA, EMS görevi içinde triyaj, stabilizasyon ve tedaviyi birlikte düzenler.
Toplu yaralanma sırasında hastanın durumunu ve bulunduğu yeri belgeleyip izlemek için kullanılan standart formdur.
ARFF kullanım notu: Bakım sürekliliği, ekipler arası iletişim ve kaynak yönetimini destekler.
Terminoloji notu: Triyaj kartıyla aynı form olabilir veya ayrı bir merkezi takip kaydı olarak tutulabilir.
Hastanın sorumluluğunun bir ekipten diğerine, klinik durumu, triyaj kodu, yapılan işlemler ve kayıt belgeleriyle birlikte devredilmesidir.
ARFF kullanım notu: Saha ekibi, nakil ekibi ve hastane ekibi arasında sözlü ve yazılı bilgi aktarımı yapılır.
Terminoloji notu: Yalnızca fiziksel taşıma değil, bakım sorumluluğunun kayıtlı devridir.
Triyajı ve gerekli ilk bakımı yapılan kazazedenin kara, hava veya uygun başka bir araçla belirlenmiş sağlık kuruluşuna taşınmasıdır.
ARFF kullanım notu: Nakil şekli hastanın önceliği, yaralanma türü, hastane kapasitesi ve ulaşım koşullarına göre koordine edilir.
Terminoloji notu: Olay yerinden güvenli alana kısa mesafeli taşıma ile hastaneye tıbbi nakil birbirinden ayrılmalıdır.
Hava araçlarının kalkış ve inişi için hazırlanmış; hava aracı bakım ve ihtiyaçları ile yolcu ve yük işlemlerine ilişkin tesisleri de kapsayan kara veya su alanıdır.
ARFF kullanım notu: ARFF hizmetinin koruma alanı ve planlama yükümlülükleri havaalanı ve yakın çevresi üzerinden belirlenir.
Terminoloji notu: ICAO'nun teknik terimi 'aerodrome'dur; Türkçe mevzuatta 'havaalanı' kullanılır.
Havaalanını kullanan en uzun uçakların toplam uzunluğu ve gövde genişliği esas alınarak 1 ile 10 arasında belirlenen kurtarma ve yangınla mücadele kategorisidir.
ARFF kullanım notu: Kategori; gerekli söndürücü miktarları, araç sayısı ve hizmet kapasitesinin belirlenmesinde temel girdidir.
Terminoloji notu: En uzun uçağın gövde genişliği seçilen kategorinin azami değerini aşarsa kategori bir kademe yükseltilir.
Havaalanının işletilmesinden sorumlu gerçek veya tüzel kişidir.
ARFF kullanım notu: ARFF hizmetinin, acil durum planının, altyapının ve koordinasyon düzeninin sağlanmasında temel sorumluluk sahibidir.
Terminoloji notu: Sorumlulukların ayrıntısı SHT-HES, SHT-ADP ve işletme mevzuatında ayrıca belirlenir.
Havaalanı işletmecisinin yerel kaynakların temini, havaalanı faaliyetlerinin koordinasyonu, erişim, güvenlik, saha kontrolü ve yeniden açma işlemleriyle kaldırma operasyonunu destekleme görevidir.
ARFF kullanım notu: İşletmeci NOTAM, hareket sahası kısıtlaması, refakat, komuta noktası ve operasyon sonrası kontrol işlemlerini düzenler.
Terminoloji notu: Teknik uçak kaldırma sorumluluğunun genel olarak hava aracı işleticisinde bulunmasıyla birlikte yürütülür.
Havaalanı işletmecisi adına hareket kabiliyetini kaybetmiş hava aracının kaldırma planını uygulamak ve ilgili tarafların faaliyetlerini koordine etmek üzere görevlendirilen kişidir.
ARFF kullanım notu: Planlama toplantısını toplar, havaalanı kaynaklarını denetler, ilerlemeyi izler ve gerekli kararları işletmeci adına alır.
Terminoloji notu: Hava aracı işleticisinin teknik kaldırma temsilcisinden ayrı görev ve sorumluluğa sahiptir.
Kaldırma sürerken emniyetli olduğu ölçüde uçuş faaliyetlerinin devam edebilmesi için havaalanı işletmecisi ile hava trafik hizmetlerinin ortak düzenleme yapmasıdır.
ARFF kullanım notu: Kullanılabilir pist ve taksi yolları, engeller, ekipman güzergâhı ve NOTAM bilgileri değerlendirilir.
Terminoloji notu: Operasyonel baskı kaldırma ve saha emniyeti gerekliliklerinin önüne geçirilemez.
ARFF personelinin pist, taksi yolu, işaretleme, aydınlatma, hareket alanı kuralları, haritalar, yakıt sistemi, tehlikeli maddeler ve havaalanına özgü riskleri öğrenmesine yönelik eğitimdir.
ARFF kullanım notu: Personelin gündüz ve gece koşullarında olay yerine doğru ve emniyetli biçimde ulaşmasını destekler.
Terminoloji notu: FAA müfredatındaki 'Airport Familiarization' başlığının Türkçe karşılığıdır.
Yakıtın havaalanındaki depolama tesislerinden ikmal noktalarına boru, pompa, hidrant, valf ve kontrol sistemleriyle taşınmasını sağlayan altyapıdır.
ARFF kullanım notu: ARFF personeli olası sızıntı akış yönünü ve acil pompa-kesme sistemlerini tanımalıdır.
Terminoloji notu: Hava aracının kendi yakıt sisteminden ayrı bir havaalanı altyapısıdır.
Havalanabilen ve havada seyredebilme kabiliyetine sahip her türlü araçtır.
ARFF kullanım notu: ARFF risk değerlendirmesi, hava aracının tipi, boyutu, yakıtı, enerji sistemi ve yolcu kapasitesi gibi özelliklere göre yapılır.
Terminoloji notu: Uçak, helikopter ve diğer hava aracı türlerini kapsayan üst terimdir.
Kanat, motor girişi, pervane, sensör veya başka yüzeylerde buz oluşumunu önlemek amacıyla ısı, sıcak hava veya kimyasal sıvı kullanan sistemdir.
ARFF kullanım notu: Sıcak yüzeyler, basınçlı hava hatları ve kimyasal sıvılar olay yerinde ilave tehlike oluşturabilir.
Terminoloji notu: Buz çözücü yer hizmeti sıvısı sistemiyle hava aracı üzerindeki sistem ayrılmalıdır.
Yolcu ve mürettebatın normal veya acil durumda hava aracından çıkmasını sağlayan kapı, çıkış, kaydırak, kapak, işaret ve açma düzenlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: ARFF araç ve personel yerleşimi bu sistemlerin açılma ve kullanım alanını engellememelidir.
Terminoloji notu: Askerî destekli kaçış sistemi olan AAES'ten ayrı bir sivil tahliye üst terimidir.
Fırlatma koltuğu, fırlatma silahı, kılavuz ray, kumandalar, koltuk bağlantıları ve patlayıcıyla çalışan kanopi temizleme sistemleri dâhil hava aracından destekli kaçışı sağlayan sistemlerin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Canlı veya emniyete alınmamış AAES, kurtarma personeli için yüksek enerjili patlayıcı ve hareket tehlikesi oluşturur.
Terminoloji notu: Yalnızca fırlatma koltuğunu değil, ilgili alt sistemlerin tamamını kapsar.
Hava aracında elektrik enerjisinin üretilmesi, depolanması, dönüştürülmesi ve dağıtılmasını sağlayan jeneratör, batarya, kablo, pano ve koruma bileşenlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Enerjili devreler elektrik çarpması, ark ve yeniden tutuşma tehlikesi oluşturabilir.
Terminoloji notu: Güç kesilmiş görünse bile batarya ve bağımsız kaynaklar enerjili kalabilir.
Devrilme, kayma, çökme veya hareket riski bulunan hava aracı ya da parçalarının güvenli kurtarma yapılabilmesi için mekanik yöntemlerle desteklenmesi ve hareketinin sınırlandırılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Personel enkaz altına veya tehlikeli bölgelere girmeden önce yapısal durum değerlendirilmelidir.
Terminoloji notu: Delil koruma ve kurtarma gereksinimleri birlikte gözetilir.
Hava aracının yerde yavaşlatılması ve durdurulması için tekerleklerde frenleme kuvveti oluşturan mekanik, hidrolik, elektrikli veya karbon fren bileşenlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Aşırı ısınma, hidrolik sıvı, tekerlek parçalanması ve iniş takımı çökmesi tehlikeleriyle ilişkilidir.
Terminoloji notu: Fren sistemi ile tekerlek-lastik sistemi ayrı fakat bağlantılı sistemlerdir.
Alev ve ısı akısının gövdeye ulaşmasını azaltarak iç ortamın yaşanabilirliğini ve yapısal bütünlüğü korumaya yönelik söndürücü uygulama ve taktiklerdir.
ARFF kullanım notu: Yangın, gövdeden uzağa süpürülür; tahliye ve kurtarma için gerekli alan korunur.
Terminoloji notu: Terim, FAA eğitim hükmü ile UK operasyon rehberindeki gövde bütünlüğü yaklaşımının sentezidir.
İniş takımı, fren, uçuş kumandası, kapak veya başka sistemleri basınçlı hidrolik sıvıyla çalıştıran pompa, depo, hat ve aktüatörlerin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Hasarlı basınçlı hatlardan çıkan sıvı yangın ve enjeksiyon tehlikesi oluşturabilir.
Terminoloji notu: Sistemin basıncı ve sıvı türü hava aracı tipine göre değişir.
Hava aracı içindeki duman, sıcak gaz ve ısıyı kontrollü biçimde dışarı çıkarmak ve iç müdahale koşullarını iyileştirmek amacıyla uygulanan havalandırma işlemidir.
ARFF kullanım notu: Kapı, pencere veya açılan başka açıklıkların kullanımı yangının davranışını değiştirebileceğinden komuta altında yürütülmelidir.
Terminoloji notu: Havalandırma, yangın hücumu ve kurtarma planıyla eş zamanlı olmalıdır.
Yangın kaynağına ulaşmak ve söndürmek amacıyla koruyucu donanımlı ekiplerin hava aracı kabini, kargo bölmesi veya diğer kapalı bölümlerine girerek yaptığı müdahaledir.
ARFF kullanım notu: Yoğun toksik duman, yüksek ısı, dar geçiş, kazazedeler ve çöken iç donanımlar nedeniyle yüksek riskli bir operasyondur.
Terminoloji notu: Dışarıdaki koruyucu hatlar ve tahliye yolları sürdürülmelidir.
Hava aracı işletici kuruluşu adına kaldırma planını uygulayan ve teknik ve mali kararları verme yetkisine sahip temsilcidir.
ARFF kullanım notu: Havaalanı koordinatörü, emniyet inceleme makamı, üretici ve yüklenicilerle kapsamlı kaldırma planını geliştirir.
Terminoloji notu: Yerel istasyon temsilcisinin yetkisi yeterli değilse daha yetkili bir temsilci görevlendirilmelidir.
Hava aracını desteklemek, kaldırmak, dengelemek veya taşımak için birlikte kullanılmak üzere hazırlanmış özel kurtarma ekipmanı setidir.
ARFF kullanım notu: Kitin içeriği hizmet vereceği uçak sınıfı ve üretici sistemine göre değişebilir.
Terminoloji notu: Genel ağır iş makinesi envanterinden farklı olarak hava aracı kaldırmaya özgü ekipmanı ifade eder.
Hareket kabiliyetini kaybetmiş bir hava aracının havaalanı operasyonlarını kısıtladığı ve kaldırma planının uygulanmasını gerektiren olaydır.
ARFF kullanım notu: Olayın büyüklüğü, hava aracı hasarı, konumu, hava şartları ve kullanılabilir ekipmana göre birkaç saatten günlere kadar sürebilir.
Terminoloji notu: Uçak kazası veya olayının kendisinden ziyade kaldırma ihtiyacının doğurduğu operasyonel duruma odaklanır.
Saha incelemesi, plan, kullanılan teknik ve ekipman, operasyon süreci, sonuçlar ve öğrenilen dersleri belgeleyen kaldırma kayıt paketidir.
ARFF kullanım notu: Teknik ve idari izlenebilirlik sağlar ve sonraki plan güncellemelerinde kullanılır.
Terminoloji notu: ICAO standart eğitim paketi kayıtlı kaldırma raporunun dağıtılmasını öğrenme hedefi olarak belirler.
Hava aracı kurtarma ve yangınla mücadele kavramı için kullanılan kısaltmadır.
ARFF kullanım notu: SHT-ADP, ARFF kısaltmasını bu Türkçe karşılıkla kullanır.
Terminoloji notu: ICAO ve EASA belgelerinde hizmet için çoğunlukla RFF/RFFS, FAA belgelerinde ARFF kullanımı görülür; ayrım sonraki sürümde ayrıca işlenecektir.
Hava aracı motorunun içinde, motor bölmesinde veya motor çevresindeki yakıt, yağ, hidrolik ya da yapısal unsurları etkileyen yangındır.
ARFF kullanım notu: Basınçlı sistemler, dönen parçalar, yüksek sıcaklık, patlama ve düşen parça riskleri nedeniyle özel araç yerleşimi ve söndürücü uygulaması gerektirir.
Terminoloji notu: Yangının motor içi, kaporta içi veya dış yakıt yangını niteliği belirlenmelidir.
Kaldırma öncesinde hava aracının kütlesini ve yakıt tehlikesini azaltmak için tanklardaki yakıtın uygun ekipmanla çıkarılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yerleşik petrol şirketleri, depolama ve bertaraf imkânlarıyla kısa sürede görevlendirilebilir.
Terminoloji notu: Yakıt ikmali veya normal bakım amaçlı yakıt transferinden acil kaldırma bağlamı bakımından ayrılır.
Mürettebat ve yolculara normal veya acil durumda oksijen sağlayan depolama, üretim, dağıtım ve maske bileşenlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Basınçlı oksijen tüpleri ve kimyasal oksijen üreticileri yangında yanmayı şiddetlendiren veya patlama riski oluşturan tehlikelerdir.
Terminoloji notu: Tıbbi taşınabilir oksijen sistemiyle aynı düzen olmak zorunda değildir.
Hareket kabiliyetini kaybetmiş hava aracının veya parçalarının kaldırılmasına ilişkin nihai sorumluluğun hava aracı sahibi ya da işleticisinde bulunmasıdır.
ARFF kullanım notu: İşletici teknik ve mali karar verebilecek temsilciyi, tip verilerini ve gerekli özel ekipmanı sağlar.
Terminoloji notu: Havaalanı işletmecisinin koordinasyon ve yerel kaynak desteği sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Hava aracının hareketi için itki üreten pistonlu motor, gaz türbini, pervane, rotor veya diğer tahrik düzenlerinin genel adıdır.
ARFF kullanım notu: Motor tehlike bölgeleri, yakıt kesme, kapatma ve yangın müdahale yöntemleri tahrik sisteminin türüne göre değişir.
Terminoloji notu: Kaynak personelin farklı tahrik sistemi türlerini ayırt etmesini zorunlu eğitim konusu olarak belirler.
ARFF personelinin hava aracı tiplerini, tahrik sistemlerini, giriş ve çıkışları, yakıt ve diğer kritik sistemleri, motor kapatma yöntemlerini ve özel tehlikeleri tanımasına yönelik eğitimdir.
ARFF kullanım notu: Yerel havaalanında çalışan yolcu, kargo, genel havacılık ve iş jetlerinin özellikleri esas alınır.
Terminoloji notu: Uçak üreticisi kurtarma kartları bu eğitimin temel tamamlayıcı kaynağıdır.
Hava aracının yerde taşınmasını sağlayan jant, lastik, yatak, valf ve ilgili iniş takımı bağlantılarının bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Lastik basıncı, jant malzemesi, sigorta tapaları ve fren ısısı parçalanma tehlikesini etkiler.
Terminoloji notu: İniş takımı üst sisteminin tekerlek ve lastiğe odaklanan alt bölümüdür.
Hava aracı, parçaları, posta, kargo, kayıtlar ve kaza yerindeki diğer delillerin inceleme için mümkün olduğunca özgün durum ve konumunda korunmasıdır.
ARFF kullanım notu: Kurtarma ve yangınla mücadele sırasında zorunlu hareketler yapılabilir; sonrasında gereksiz müdahale sınırlandırılır.
Terminoloji notu: Hayat kurtarma ve halk güvenliği her zaman delil korumadan önce gelir.
Yakıtın depolanması, aktarılması, ölçülmesi ve motor veya APU'ya iletilmesini sağlayan tank, boru, pompa, valf ve kumanda bileşenlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: ARFF personeli tank ve kesme noktalarını uçak tipine göre tanımalı; sızıntı ve yangın yayılımını değerlendirmelidir.
Terminoloji notu: Yakıt tankı bu sistemin yalnızca bir bileşenidir.
Hava aracında uçuş yakıtının depolandığı, kanat, gövde veya diğer yapısal bölümlerde yer alan tanktır.
ARFF kullanım notu: Tankın yeri, yakıt türü ve kapasitesi yangının yayılma olasılığı ile araç yerleşimini doğrudan etkiler.
Terminoloji notu: Yakıt sistemi boruları, pompalar ve kesme valfleri tanktan ayrı alt sistemlerdir.
Yangının algılanması, uyarılması, yalıtılması veya söndürülmesi amacıyla hava aracına yerleştirilen dedektör, alarm, söndürme şişesi, boru ve kumanda sistemlerinin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Motor, APU ve kargo bölmesi gibi farklı alanlarda ayrı sistemler bulunabilir.
Terminoloji notu: ARFF personeli sistemin aktif, boşalmış veya hasarlı durumunu uçak tipi bilgisiyle değerlendirmelidir.
Hasta ve yaralıların sabit kanatlı hava aracı veya helikopterle tıbbi gözetim ve uygun donanım altında taşınmasını sağlayan ambulans hizmetidir.
ARFF kullanım notu: Uzaklık, zaman, yaralanma ağırlığı, hava koşulları ve iniş alanı uygunluğu dikkate alınır.
Terminoloji notu: ARFF kurtarma helikopteriyle aynı görev ve donanıma sahip olmak zorunda değildir.
Askerî hava aracına takılı veya yüklenmiş silah, mühimmat, patlayıcı kartuş, piroteknik ve ilişkili tehlikeli sistemlerin genel adıdır.
ARFF kullanım notu: Kaza yerinde varlığı kabul edilerek kimliklendirme ve emniyete alma uzman ekibe bırakılır.
Terminoloji notu: Fırlatma koltuğu ve yangın söndürme şişesi kartuşları da patlayıcı nitelik kapsamında değerlendirilebilir.
Triyaj sırasında kısa sürede uygulanabilen ve gecikmesi hâlinde ölüm riskini artıran sınırlı acil girişimdir.
ARFF kullanım notu: SALT örnekleri büyük kanama kontrolü, çocukta hava yolu açılması ve iki kurtarıcı soluk, göğüs dekompresyonu ve mevcutsa otoenjektör antidot uygulamasıdır.
Terminoloji notu: Kapsam, personelin yetkisi, eğitimi ve yerel tıbbi protokolle sınırlıdır.
Bir uçak kazası veya yangınında yolcuların yaşama olasılığını koruyacak ve tahliyeyi mümkün kılacak çevresel koşullardır.
ARFF kullanım notu: ARFF’nin köpük uygulaması, soğutma ve yangın kontrolü yoluyla oluşturmaya ve sürdürmeye çalıştığı temel sonuçlardan biridir.
Terminoloji notu: Kaynak, terimi hizmetin başlıca amaçlarından biri olarak kullanır; ayrıntılı teknik ölçütler Doc 9137 Part 1’den ayrıca işlenecektir.
Yalnızca hidrojen ve karbon atomlarından oluşan kimyasal maddedir.
ARFF kullanım notu: Birçok havacılık yakıtı hidrokarbon karışımıdır ve köpük performansı yakıtın kimyasal özelliklerinden etkilenebilir.
Terminoloji notu: Alkol gibi polar çözücü yakıtlar yalnızca hidrokarbon olarak değerlendirilmez.
Kontrol, bakım ve testleri tamamlanmış; eksiksiz, çalışır ve güvenli biçimde kullanılabilir durumdaki hava aracı kaldırma ekipman kitidir.
ARFF kullanım notu: Başka havaalanından temin edilen kitin kullanılmadan önce durumu, bileşenleri ve belgeleri doğrulanır.
Terminoloji notu: Sadece fiziksel olarak mevcut olması hizmete elverişli olduğu anlamına gelmez.
Söndürücü hortumun düzenli biçimde sarılı tutulmasını, hızlı açılmasını ve yeniden toplanmasını sağlayan araç üzeri makara sistemidir.
ARFF kullanım notu: Su-köpük, kuru kimyasal toz, temiz söndürücü veya çift maddeli hat taşıyabilir.
Terminoloji notu: Önceden bağlı hortum hattı, makara üzerinde veya ayrı bir bölmede bulunabilir.
Harflerin telsiz üzerinden ayırt edilebilir kelimelerle ifade edilmesini sağlayan uluslararası havacılık fonetik alfabe sistemidir.
ARFF kullanım notu: Araç çağrı adları, uçak tescili, pist ve konum bilgilerinin doğru aktarılmasını destekler.
Terminoloji notu: Yerel polis veya askerî kod alfabeleri yerine havacılık standardı kullanılmalıdır.
Telsiz haberleşmesi bulunmadığında hava trafik kontrol kulesinin hava aracı veya hareket sahasındaki araçlara renk ve yanıp sönme biçimleriyle talimat ilettiği görsel işarettir.
ARFF kullanım notu: ARFF araçlarının aktif pist ve taksi yollarına giriş veya geçiş izinlerinde yedek yöntem olarak kullanılabilir.
Terminoloji notu: İşaretlerin anlamları personel eğitiminde öğrenilmeli ve güncel havacılık kaynaklarından doğrulanmalıdır.
Alev veya sıcak yüzeyden elektromanyetik ışınım yoluyla çevredeki kişi, yakıt ve yapılara aktarılan ısıdır.
ARFF kullanım notu: Su katkıları ve koruyucu akışlar yakıtın ışınımla ısıya maruziyetini azaltmak amacıyla kullanılabilir.
Terminoloji notu: Doğrudan alev temasından farklı olarak fiziksel temas olmadan iletilebilir.
Suya eklendiğinde yüzey gerilimini azaltarak suyun nüfuz ve yayılma yeteneğini artıran konsantredir.
ARFF kullanım notu: A sınıfı malzeme, gözenekli yüzey veya derin yerleşimli yanmada suyun daha etkili ulaşmasını destekleyebilir.
Terminoloji notu: Köpük konsantresiyle aynı olmak zorunda değildir; belirli teknik standarda göre seçilir.
İlk triyajdan sonra hastanın durumunu ve öncelik kodunu yeniden değerlendirmek amacıyla yapılan daha sonraki triyajdır.
ARFF kullanım notu: Nakil ekibi veya hastane triyaj ekibi hastayı teslim aldığında yeniden değerlendirme yapar ve değişikliği zamanıyla kaydeder.
Terminoloji notu: Birincil triyaj kodu kesin ve değişmez kabul edilmemelidir.
İldeki ambulans hizmetlerini kontrol eden başhekimlik, komuta kontrol merkezi ve bağlı acil sağlık istasyonlarından oluşan hizmet yapısıdır.
ARFF kullanım notu: Havalimanı toplu olayında ambulansların ve sağlık ekiplerinin il düzeyindeki sevk ve koordinasyonunu sağlar.
Terminoloji notu: Türkiye bağlamındaki idari terimdir.
İlk müdahale unsurunun olay yerine ulaşmasından sonra olayın yeri, görülen tehlike, yangın, hava aracı durumu ve ihtiyaçları hakkında verdiği kısa ilk rapordur.
ARFF kullanım notu: Takip eden araç ve kurumların yaklaşma, yerleşim ve kaynak kararlarını destekler.
Terminoloji notu: Ayrıntılı durum raporundan önce verilen zamana duyarlı ilk bilgidir.
İlk çağrıdan sonra olay yerine ulaşarak gerekli asgari köpük boşaltım kapasitesini uygulama pozisyonuna getiren ilk ARFF aracıdır.
ARFF kullanım notu: Müdahale süresinin bitiş noktası bu aracın etkili uygulama pozisyonuna ulaşmasıyla belirlenir.
Terminoloji notu: Birden fazla aracın birlikte ilk müdahale kapasitesini oluşturması mümkündür.
Olay yerinde triyaj sonrasında, sağlık kuruluşuna nakilden önce verilen ilk profesyonel tıbbi değerlendirme ve tedavidir.
ARFF kullanım notu: Kanama kontrolü, hava yolu desteği ve hastanın durumuna uygun diğer işlemleri kapsayabilir.
Terminoloji notu: İlk yardımdan farklı olarak yetkili sağlık personelinin tıbbi uygulamalarını içerebilir.
Sağlığı tehlikeye giren kişiye sağlık personeli gelinceye kadar, olay yerindeki imkânlarla ve ilaçsız olarak yapılan hayat kurtarıcı veya kötüleşmeyi önleyici müdahaledir.
ARFF kullanım notu: ARFF personelinin olay yerindeki ilk tıbbi değerlendirme ve temel müdahale yetkinliği bu kapsamda değerlendirilir.
Terminoloji notu: İleri tıbbi bakım ve profesyonel acil sağlık hizmetinden farklıdır.
İniş takımını aşağı konumda mekanik olarak kilitleyerek hidrolik arıza veya basınç kaybı nedeniyle çökmesini önlemek amacıyla takılan emniyet pimidir.
ARFF kullanım notu: Yerleştirme işlemi uçak teknik personeli veya yetkili kişiyle koordineli yapılmalıdır.
Terminoloji notu: Her hava aracı tipinde yeri ve takma yöntemi farklıdır.
İniş takımının çökmesi, kilitlenmemesi, tekerlek-lastik arızası, aşırı ısınmış fren, hidrolik yangını veya benzeri tehlikeleri içeren hava aracı olayıdır.
ARFF kullanım notu: Yapısal çökme, tekerlek parçalanması ve yakıt tankına ısı yayılımı riski değerlendirilir.
Terminoloji notu: İngiliz İngilizcesinde undercarriage, uluslararası teknik kullanımda landing gear yaygındır.
Komuta, haberleşme, koordinasyon ve personel intikali amacıyla kullanılan destek aracıdır.
ARFF kullanım notu: Olay yeri yönetimi ile ARFF istasyonu, hava trafik ünitesi ve diğer kurumlar arasındaki irtibatı destekler.
Terminoloji notu: Komuta aracıyla aynı olup olmadığı yerel donanıma göre değişebilir.
Yardım sağlayan ve işbirliği yapan kurum veya kuruluş temsilcileriyle koordinasyondan sorumlu komuta personeli görevlisidir.
ARFF kullanım notu: Dış kurumların yetkileri, kaynakları, kısıtları ve ihtiyaçları hakkında olay komutasına bilgi sağlar.
Terminoloji notu: ARFF irtibat aracı bir araçtır; irtibat görevlisi ise organizasyon görevidir.
Olay yönetimine doğrudan operasyonel kaynak veya destek sağlamadan başka biçimlerde yardım eden kurumdur.
ARFF kullanım notu: Uzman bilgi, düzenleyici görüş veya kurumsal koordinasyon sağlayabilir.
Terminoloji notu: Yardım sağlayan kuruluş teriminden kaynak katkısının niteliği bakımından ayrılır.
Belirlenen iyileştirme alanlarını somut düzeltici faaliyetlere, sorumlu kişi veya kuruma ve izleme düzenine dönüştüren dinamik plandır.
ARFF kullanım notu: Tatbikat sonrası tespitlerin uygulamaya geçirilmesini ve ilerlemenin takip edilmesini sağlar.
Terminoloji notu: Sorunların yalnızca listelendiği rapordan farklı olarak sorumluluk ve takip içerir.
Çocuk toplu yaralanma triyajında yürüme, spontan solunum, solunum hızı, nabız ve nörolojik yanıt ölçütlerini kullanan START uyarlamasıdır.
ARFF kullanım notu: Yerel triyaj kartı talimatı çocuklar için JumpSTART uygulanmasını belirtir.
Terminoloji notu: HHS kaynağı yöntemin bilimsel değerlendirmesinin sınırlı olduğunu açıkça not eder.
Havaalanında veya yakın çevresinde kaldırma amacıyla kullanılabilecek ekipmanın türünü, yerini, kapasitesini ve erişim bilgilerini gösteren güncel listedir.
ARFF kullanım notu: Vinç, ağır iş makinesi, aydınlatma, yakıt boşaltma ve özel kit gibi kaynaklar plana işlenir.
Terminoloji notu: Sadece ekipman adından oluşmamalı; temin süresi ve konumu da gösterilmelidir.
Personel, ağır ekipman ve kaldırma kitlerinin havaalanının herhangi bir bölümündeki olay yerine güvenli biçimde ulaşması için belirlenen güzergâhtır.
ARFF kullanım notu: Kapasite, genişlik, yüzey, köprüler, kapılar ve yeraltı veya havai tesisler dikkate alınır.
Terminoloji notu: Normal ARFF acil erişim yolundan daha ağır ve büyük ekipmana uygunluk gerektirebilir.
Başka havaalanında veya merkezde bulunan kaldırma ekipman kitinin kısa sürede sevk edilmesi, taşınması, teslim alınması ve olay yerine ulaştırılması için önceden yapılan düzenlemedir.
ARFF kullanım notu: İletişim kişileri, taşıma aracı, gümrük veya izin, güzergâh ve tahmini varış süresi planlanır.
Terminoloji notu: Olay başladıktan sonra ilk kez kaynak aramaktan daha hızlı ve güvenilir olmalıdır.
Kaldırma operasyonunun saha koordinasyonu ve kararlarının yürütülmesi için olay yerinde kurulan geçici komuta noktasıdır.
ARFF kullanım notu: Havaalanı koordinatörü, işletici temsilcisi, yükleniciler ve ilgili makamlar arasındaki iletişimi destekler.
Terminoloji notu: Acil müdahale olay komuta noktasıyla aynı yerde olabilir ancak kaldırma safhasına özgü işlev taşır.
Hava aracının veya parçalarının kaldırılması, bozulması ya da yerinin değiştirilmesinden önce emniyet inceleme makamıyla gerekli koordinasyonun tamamlanmasıdır.
ARFF kullanım notu: Hayat kurtarma, halkı koruma veya ilave hasarı önleme için zorunlu hareketler önceliklidir; yapılan değişiklikler mümkün olduğunca belgelenir.
Terminoloji notu: Onay gereklilikleri olayın niteliğine ve ulusal inceleme mevzuatına göre değişebilir.
Kaldırma tamamlandıktan sonra ilgili tarafların inceleme makamı gerekliliklerini, kronolojik raporu, kullanılan yöntemleri, ekipmanı ve karşılaşılan sorunları birlikte değerlendirdiği toplantıdır.
ARFF kullanım notu: Aynı uçak tipini işleten diğer kuruluşların katılımı öğrenilen derslerin yayılmasını destekleyebilir.
Terminoloji notu: Tatbikat sıcak değerlendirmesinden gerçek kaldırma operasyonuna özgü olması bakımından ayrılır.
Hareket kabiliyetini kaybetmiş hava aracı, kapalı veya kısıtlı hareket alanı ve operasyonel etkiler hakkında havacılara yayımlanan zaman kritik bildirimdir.
ARFF kullanım notu: Pist veya taksi yolu kapanması, kullanılabilir mesafe ve diğer geçici değişiklikleri duyurabilir.
Terminoloji notu: NOTAM'ın içeriği ve yayımlanması ilgili havacılık bilgi hizmeti prosedürüne tabidir.
Kaldırma operasyonunda görev alabilecek havaalanı, işletici, yüklenici ve uzman personelin iletişim ve yeterlilik bilgilerini içeren güncel listedir.
ARFF kullanım notu: Ekipman operatörü, yol yapım personeli, yakıt ekibi ve üretici temsilcileri gibi uzmanlıkları kapsayabilir.
Terminoloji notu: Normal vardiya listesi değil, kaldırma görevine uygun kaynak listesidir.
Gerçek operasyon veya tatbikat sırasında belirlenen sorunların giderilmesi için kaldırma planının sorumluluk, iletişim, kaynak veya prosedür bakımından güncellenmesidir.
ARFF kullanım notu: Değerlendirme toplantısındaki bulgular ve düzeltici faaliyetler plan sürümüne işlenir.
Terminoloji notu: Planın yalnızca tarih veya iletişim bilgisi yenilemesinden daha kapsamlı olabilir.
Hava aracının konumu, hasarı, zemini, erişim şartları, tehlikeleri ve gerekli kaynakları belirlemek amacıyla yapılan sistematik ilk teknik incelemedir.
ARFF kullanım notu: Toplanan bilgiler kaldırma tekniği ve ekipman seçiminde kullanılır.
Terminoloji notu: ICAO standart eğitim paketinde kaldırma yönetiminin ilk modülü olarak 'Survey' yer alır.
Normal uçuş operasyonlarına dönülmeden önce kaldırma yapılan ve ekipmanın kullandığı alanların hasar, kirlenme, yabancı madde ve tesis durumu bakımından incelenmesidir.
ARFF kullanım notu: Kaplama, ışık, işaretleme, drenaj ve hareket alanındaki diğer unsurlar kontrol edilir.
Terminoloji notu: Hava aracının alandan çıkarılması tek başına yeniden açma için yeterli değildir.
Kaldırma işlemi sonucunda hareket alanında kalan uçak parçası, tel, bağlama elemanı, dolgu malzemesi ve diğer yabancı maddelerin bulunup uzaklaştırılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Motor, lastik ve hava aracı yapısına zarar verebilecek kalıntılar temizlenmeden alan açılmaz.
Terminoloji notu: Genel FOD kontrol programının olay sonrası özel uygulamasıdır.
Hava aracının hasarı ve konumuna göre vinç, pnömatik yastık, çekme, bataktan çıkarma veya bunların birleşimiyle uygulanacak teknik yöntemdir.
ARFF kullanım notu: Teknik, üretici verileri, hava aracı kütlesi, zemin, hava ve kullanılabilir ekipman dikkate alınarak seçilir.
Terminoloji notu: Ekipman adı değil, seçilen kaldırma ve taşıma yönteminin bütünüdür.
Belirli kaldırma operasyonunun teknik yöntemini, sorumluluklarını, kaynaklarını, güvenlik önlemlerini, zamanlamasını ve kayıt düzenini birleştiren olay özelindeki yönetim planıdır.
ARFF kullanım notu: Saha incelemesi ve genel eylem planından sonra hazırlanıp operasyon boyunca güncellenebilir.
Terminoloji notu: Havaalanının genel kaldırma planından daha ayrıntılı ve olay özeldir.
Kuyruk gövdesindeki bir kanal içinde çok sayıda küçük paladan oluşan kuyruk rotoru sistemidir.
ARFF kullanım notu: Açık kuyruk rotoruna göre çevrelenmiş olsa da kuyruk bölgesi güvenli yaklaşma alanı kabul edilmez.
Terminoloji notu: Fenestron ticari ve teknik olarak yerleşmiş bir sistem adıdır.
Fırlatma yolu açılmadan önce kokpit kanopisini patlayıcı, mekanik veya başka bir yöntemle hava aracından ayıran sistemdir.
ARFF kullanım notu: Hasarlı kanopiye hidrolik aletle gelişigüzel müdahale sistemin istem dışı çalışmasına neden olabilir.
Terminoloji notu: Acil kanopi açma ve normal kanopi açma sistemiyle aynı değildir.
Su damlasına küresel miseller kazandırarak kimyasal yapısını değiştiren ve yakıtın etkisizleştirilmesini amaçlayan su katkısıdır.
ARFF kullanım notu: Ürüne göre suyla belirli oranlarda seyreltilir ve buhar azaltma veya soğutma özellikleri sağlayabilir.
Terminoloji notu: Genel anlamda her su katkısı kapsülleyici madde değildir.
Hasta ve yaralıların olay yerinden veya sağlık kuruluşları arasında karayoluyla tıbbi gözetim altında taşınması için kullanılan ambulanstır.
ARFF kullanım notu: Nakil seçimi hastanın triyaj kodu, ulaşım süresi ve tıbbi gereksinimine göre yapılır.
Terminoloji notu: Hava nakil ambulansından ulaşım ortamı bakımından ayrılır.
Renksiz, elektrik iletmeyen ve havadan daha ağır inert gaz niteliğindeki; uygun koşullarda B ve C sınıfı yangınlarda kullanılan söndürücüdür.
ARFF kullanım notu: Ortamdaki oksijen veya yakıt buharı yoğunluğunu yanmanın devam edemeyeceği seviyeye düşürerek etkili olur.
Terminoloji notu: Yüksek yoğunlukta bilinç kaybı ve ölüme yol açabileceğinden kapalı alanda ciddi boğulma tehlikesi oluşturur.
Taşıyıcı lif olarak karbon veya grafit liflerin polimer matris içinde kullanıldığı yüksek dayanımlı kompozittir.
ARFF kullanım notu: Yangın ve mekanik hasar sonrası iletken liflerin çevreye yayılması elektriksel ve solunum tehlikesi oluşturabilir.
Terminoloji notu: Karbon lifli kompozit, tüm kompozit malzemeleri kapsayan üst terim değildir.
Havaalanı referans noktası merkez alınarak çevrenin karelere bölündüğü ve acil müdahale araçlarının konum bulmasını kolaylaştıran numaralı haritadır.
ARFF kullanım notu: SHT-ADP tanımı 8 km yarıçaplı alanı esas alır; ARFF sevki ve dış kurumların yönlendirilmesinde kullanılır.
Terminoloji notu: Haritanın kapsamı ve ölçeği ilgili mevzuat ve yerel planla birlikte kontrol edilmelidir.
Hava aracıyla taşınan yük, posta, şirket malzemesi, tehlikeli madde ve uygun bağlamda kayıtlı bagaj gibi taşınan eşyanın genel adıdır.
ARFF kullanım notu: ARFF açısından kargonun türü, miktarı, istif biçimi ve tehlikeli özellikleri yangın davranışını ve erişimi etkiler.
Terminoloji notu: El bagajı bazı teknik kargo tanımlarının dışında tutulabilir; bağlam belirtilmelidir.
Hava aracında yük, posta, bagaj veya diğer taşınan eşyaların muhafaza edildiği kapalı ya da belirlenmiş bölmedir.
ARFF kullanım notu: Bölmenin yeri, sınıfı, erişilebilirliği, algılama ve söndürme sistemi ARFF taktiğini belirler.
Terminoloji notu: Yolcu kabininde taşınan eşya alanlarından ve dış yük sistemlerinden ayrıdır.
Hava aracı kargo bölmesinde taşınan maddelerin içsel tehlikeleri, miktarı, ambalajı, yerleşimi ve uçak sistemleriyle etkileşiminin sistematik olarak değerlendirilmesidir.
ARFF kullanım notu: Kabul edilemez riskler için taşıma kısıtı, ayrıştırma, paketleme, izleme veya başka azaltıcı tedbirler geliştirilir.
Terminoloji notu: ARFF operasyonel risk değerlendirmesinden farklı olarak taşıma ve uçak sistemi seviyesine odaklanır.
Ana görevi yük taşımak olan ve yolcu kabini yerine ana güverte veya alt güverte kargo bölmeleri bulunan hava aracıdır.
ARFF kullanım notu: Büyük kargo hacmi, ULD yerleşimi, ağırlık dengesi ve sınırlı iç erişim ARFF operasyonlarını etkiler.
Terminoloji notu: Tüm yük taşıyan uçaklar yalnızca kargo uçağı değildir; yolcu uçakları da alt güvertede kargo taşıyabilir.
Hava aracında taşınan yük, ambalaj, ULD, bagaj veya bunlarla ilişkili maddelerde meydana gelen yangındır.
ARFF kullanım notu: Yangın yükü, gizli yanma, tehlikeli madde ve erişim zorluğu nedeniyle uzun süreli ve karmaşık olabilir.
Terminoloji notu: Kargo bölmesi dışındaki yükleme sahası yangınları da bağlama göre bu terimle anılabilir.
Dumanlı veya kapalı kargo bölmesinde yangın ya da sıcak noktanın yerini termal görüntüleme ve diğer belirtilerle belirleme işlemidir.
ARFF kullanım notu: Delme ve söndürücü uygulama noktasının seçilmesini destekler.
Terminoloji notu: Termal görüntü, ULD duvarları, yalıtım ve hava akımından etkilenebilir.
HRET üzerindeki delici nozulun hava aracı gövdesinden geçirilerek kargo bölmesine söndürücü uygulamasıdır.
ARFF kullanım notu: Gövde içindeki kablo, boru, personel ve kargo konumu değerlendirilmeden delme yapılmamalıdır.
Terminoloji notu: Başarılı gövde penetrasyonu, yanan ULD'nin içine doğrudan ulaşıldığı anlamına gelmez.
Kurum, kuruluş veya yetki alanları arasında personel, araç, ekipman, malzeme ve hizmet desteğinin hızlı biçimde sağlanmasına imkân veren yazılı veya sözlü anlaşmadır.
ARFF kullanım notu: Yetki, talep-sevk yöntemi, maliyet, sorumluluk, haberleşme ve kaynakların geri dönüş şartları önceden belirlenir.
Terminoloji notu: Olay anındaki gönüllü ve plansız yardımdan daha yapılandırılmıştır.
Olay operasyonlarında görevlendirilebilen veya görevlendirilmesi mümkün personel, ekipman, ekip, malzeme ve tesistir.
ARFF kullanım notu: ARFF aracı, sağlık ekibi, köpük ikmali, iş makinesi ve geçici tesisler olay kaynağı olarak izlenebilir.
Terminoloji notu: Kaynağın yalnızca varlığı değil, durumu ve göreve uygunluğu da önemlidir.
Olay kaynağının güvenli, düzenli ve verimli biçimde asıl yerine ve normal hizmet durumuna geri döndürülmesidir.
ARFF kullanım notu: Araç ve ekipmanın temizlenmesi, ikmali, bakımı, kayıtların tamamlanması ve personelin serbest bırakılmasını kapsayabilir.
Terminoloji notu: Olayın tamamen sona ermesini beklemeden ihtiyaç fazlası kaynaklar kademeli terhis edilebilir.
Olay için talep edilen, sevk edilen veya görevlendirilen kaynakların yeri ve durumunun sürekli kayıt altında tutulmasıdır.
ARFF kullanım notu: Araçların olay yeri, bekleme alanı, ikmal veya hizmet dışı durumları bu sistemle izlenebilir.
Terminoloji notu: Personel ve ekipmanın hesap verebilirliğini destekler.
Olay öncesi, sırası ve sonrasında ihtiyaç duyulan kaynakların tanımlanması, talep edilmesi, görevlendirilmesi, izlenmesi ve geri gönderilmesine ilişkin sistemdir.
ARFF kullanım notu: Karşılıklı yardım kaynaklarının doğru görev, yetkinlik ve komuta hattıyla kullanılması bu kapsamda sağlanır.
Terminoloji notu: Yalnızca malzeme deposu yönetimi değildir.
Havaalanı acil durum alarmını aynı anda ilgili müdahale birimlerine iletmek için kullanılan öncelikli doğrudan hat veya konferans telefon sistemidir.
ARFF kullanım notu: Tüm istasyonların bağlantısını, kesintisiz güç ve yedek haberleşme yolunu destekleyecek biçimde tasarlanır.
Terminoloji notu: Terim İngilizcede yerleşiktir; Türkçede 'kaza telefonu' veya 'acil durum doğrudan hat sistemi' kullanılabilir.
Yetkisiz girişin, delil bozulmasının, hırsızlığın ve personelin tehlikeye maruz kalmasının önlenmesi için kaza ve kaldırma alanının kontrol altında tutulmasıdır.
ARFF kullanım notu: Giriş yetkisi, çevre güvenliği, kayıt ve ilgili inceleme makamıyla koordinasyon sağlanır.
Terminoloji notu: Yangın güvenlik bölgesiyle ilişkili olmakla birlikte delil ve erişim kontrolünü de kapsar.
Hava aracı, parçalar, izler ve önemli unsurların birbirine göre konumunu gösteren çizim veya diyagramdır.
ARFF kullanım notu: Hava aracı veya parçaları hareket ettirilmeden önce inceleme makamının ihtiyaçlarına göre hazırlanabilir.
Terminoloji notu: Kareli havaalanı haritasından farklı olarak belirli kaza alanının ayrıntılı yerleşimini gösterir.
Olaydan etkilenen yaralı ve hastaların kimlik, durum ve gönderildikleri sağlık kuruluşu bilgilerinin tutulduğu güncel listedir.
ARFF kullanım notu: Aynı kişinin mükerrer kaydedilmesini ve hastaların izinin kaybolmasını önlemek için tekil tanımlayıcılarla yönetilmelidir.
Terminoloji notu: Kamuya açıklanması kişisel veri ve yetkili bilgilendirme kurallarına tabidir.
Kazazedelerin kimliği veya geçici tanımlayıcısı, triyaj durumu, konumu, nakil aracı ve hedef sağlık kuruluşunun olay boyunca izlenmesini sağlayan kayıt sistemidir.
ARFF kullanım notu: Aile bilgilendirmesi, hastane dağılımı ve kayıp kişi araştırmasına veri sağlar.
Terminoloji notu: Hava yolu işletmecisinin yolcu listesiyle koordine edilmesi gerekebilir.
Kurtarılan hasta ve yaralıların tehlikeli olay bölgesinden çıkarıldıktan sonra triyaj, kayıt ve tıbbi değerlendirme için geçici olarak toplandığı güvenli alandır.
ARFF kullanım notu: ARFF kurtarma yolu ile triyaj alanı arasında düzenli hasta akışı kurulmasını sağlar.
Terminoloji notu: Bazı planlarda doğrudan 'triyaj alanı' veya 'casualty collection point' adı kullanılabilir.
Tahliye sırasında yürüyemeyen veya kendi imkânıyla hareket edemediği için doğrudan yardıma ihtiyaç duyan yolcudur.
ARFF kullanım notu: Sayısı ve hava aracı içindeki konumu ARFF kurtarma planlamasına aktarılır.
Terminoloji notu: Engellilik durumu, yaralanma, yaş veya geçici sağlık durumu nedeniyle bu grupta bulunabilir.
Normal kapı veya çıkışların kullanılamadığı durumda, onaylı veya güvenli olduğu belirlenen bir gövde bölgesinin kesilerek hava aracına giriş sağlanmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yakıt, elektrik, oksijen, hidrolik hatları, basınçlı sistemler ve içerideki kişilerin konumu değerlendirilmeden uygulanmamalıdır.
Terminoloji notu: Üretici kurtarma kartlarındaki kesme bölgeleri ve yasak alanlar esas alınmalıdır.
Ana elektrik beslemesi kesildiğinde haberleşme sistemini belirli süre enerjili tutan ve acil yedek güç devreye girene kadar süreklilik sağlayan güç sistemidir.
ARFF kullanım notu: Kaza telefonu el cihazları ve merkez bileşenleri dâhil kritik unsurlar UPS'e bağlanabilir.
Terminoloji notu: UPS, uzun süreli jeneratör veya yedek güç kaynağının tamamı değildir.
İlk müdahale sonrasında gerekli söndürücü akışının ara vermeden sürdürülebilmesidir.
ARFF kullanım notu: İlk araç dışındaki destek araçları söndürücü boşaltımının kesintisizliğini sağlamalı ve ilk aramadan en geç üç dakika sonra ulaşmalıdır.
Terminoloji notu: Bu kavram, toplam araç yerleşimi ve ikmal planlamasının temel performans ölçütlerinden biridir.
Kaza, su, köpük, toprak, enkaz veya başka maddelerle karıştığı için normal uçuş veya ikmal kullanımına uygunluğu bozulmuş yakıttır.
ARFF kullanım notu: Ayrı depolanır, tanımlanır ve çevre ile tehlikeli madde kurallarına uygun biçimde bertaraf edilir.
Terminoloji notu: Normal şartlarda boşaltılan temiz yakıtla aynı depolama ve kullanım sürecine alınmamalıdır.
Yaşama olasılığını korumak için dakikalar içinde tıbbi müdahale ve öncelikli nakil gerektiren hastaları gösteren kategoridir.
ARFF kullanım notu: Hava yolu, solunum veya dolaşım bozukluğu bulunan ve hızlı müdahaleden yarar görebilecek hastalar bu gruba alınabilir.
Terminoloji notu: Kesin ölçüt kullanılan triyaj algoritmasına göre belirlenir.
Elektrik akımının tasarlanan yük yolunu atlayarak çok düşük dirençli bir yol üzerinden geçmesi durumudur.
ARFF kullanım notu: Batarya terminallerinin metal nesnelerle temas etmesi hızlı ısınma ve termal kaçak başlatabilir.
Terminoloji notu: Dış kısa devre ve hücre içi kısa devre farklı oluşum mekanizmalarına sahiptir.
Acil durum planının bir veya birden fazla katılımcısıyla, belirli işlevlerin etkinliğini geliştirmek amacıyla yapılan tatbikattır.
ARFF kullanım notu: Haberleşme, komuta, ARFF çıkışı, sağlık veya güvenlik gibi belirli bir bileşen ayrı olarak sınanabilir.
Terminoloji notu: Tam ölçekli tatbikattan kapsam ve katılımcı sayısı bakımından ayrılır.
Kokpit içi sesleri ve ilgili ses kanallarını kaza veya olay incelemesinde kullanılmak üzere kaydeden dayanıklı kayıt cihazıdır.
ARFF kullanım notu: Kaza yeri ve kaldırma işlemlerinde cihazın yeri ve bütünlüğü korunur.
Terminoloji notu: Uçuş veri kaydediciden farklı olarak temel olarak ses kayıtlarını içerir.
Fırlatma koltuğunu silahlı durumdan kurtarma için emniyetli duruma geçirmek üzere kullanılan mekanik kumandadır.
ARFF kullanım notu: Kolu kullanma yöntemi koltuk tipine özgüdür ve uzman talimatı olmadan uygulanmamalıdır.
Terminoloji notu: Emniyet pimi yerine veya onunla birlikte kullanılabilir.
Kompozit ve reçinelerin yanması sırasında oluşan kurumun toksik ayrışma ürünleri ve lif parçacıklarıyla kontamine olabilmesi tehlikesidir.
ARFF kullanım notu: Cilt, solunum koruması ve kirlenmiş ekipman yönetimi gerektirir.
Terminoloji notu: Sıradan yanma kurumuyla aynı risk profiline sahip olduğu varsayılmamalıdır.
Hasarlı kompozit liflerinin havaya karışmasını ve çevreye taşınmasını azaltmak için enkazın gereksiz hareket ettirilmemesi, nemli tutulması ve erişimin sınırlandırılması işlemleridir.
ARFF kullanım notu: İnce sis uygulaması, liflerin havalanmasını azaltmak için kullanılabilir.
Terminoloji notu: Yangın söndürme ve kompozit soğutma işlemlerinden farklı fakat bunlarla ilişkili bir kontaminasyon kontrolüdür.
Yangın, kırılma, kesme veya enkazın hareket ettirilmesi sırasında kompozit içindeki liflerin parça, toz veya havada asılı lif hâlinde çevreye yayılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Solunum, göz, cilt, elektrik ekipmanı ve kontaminasyon tehlikesi oluşturabilir.
Terminoloji notu: Görülebilen büyük parçalar kadar mikroskobik lifler de önemlidir.
Farklı fiziksel veya kimyasal özelliklere sahip iki ya da daha fazla bileşenin, birlikte daha uygun yapısal özellik sağlayacak biçimde birleştirildiği malzemedir.
ARFF kullanım notu: Hava araçlarında gövde, kanat, rotor, panel ve kaportalarda kullanılabilir.
Terminoloji notu: Kompozit terimi tek bir malzeme veya tek bir yangın davranışı anlamına gelmez.
Darbe, yangın veya yüksek sıcaklık nedeniyle kompozit malzemenin taşıma kapasitesini ve bütünlüğünü kaybetmesidir.
ARFF kullanım notu: Görünür yüzey hasarı sınırlı olsa bile iç delaminasyon veya reçine bozulması bulunabilir.
Terminoloji notu: Kurtarma ve enkaz hareketleri öncesinde yapı kararlılığı değerlendirilmelidir.
Olay yönetimine katılan her kişinin yalnızca bir kişiye rapor vermesi ve talimatı yalnızca o kişiden alması ilkesidir.
ARFF kullanım notu: Çelişkili talimatları ve sorumluluk belirsizliğini azaltır.
Terminoloji notu: Birleşik komutada kurumlar ortak komuta oluştururken her çalışan yine tek amire bağlı kalır.
Acil sağlık çağrılarını, olay komutasını, ekip yönlendirmesini, hasta nakillerini ve hastaneler ile kara, hava ve deniz ambulanslarının koordinasyonunu yürüten merkezdir.
ARFF kullanım notu: Triyaj ekibi, transport ekibi ve hedef hastane belirlenmesinde merkezî rol üstlenir.
Terminoloji notu: Genel afet acil durum operasyon merkezinden görev alanı bakımından ayrılır.
Olay komutanı veya birleşik komutaya doğrudan bağlı olarak komuta işlevini destekleyen görevli personel grubudur.
ARFF kullanım notu: Standart yapıda halkı bilgilendirme, güvenlik ve irtibat görevlileri bulunur; olayın özelliğine göre danışmanlar eklenebilir.
Terminoloji notu: Genel personel bölümlerinden ayrı olarak doğrudan komutaya rapor verir.
Olay yönetimi organizasyonu içindeki düzenli yetki ve raporlama hattıdır.
ARFF kullanım notu: Her görevli talimat aldığı ve rapor verdiği üst pozisyonu bilmelidir.
Terminoloji notu: Kurumun idari hiyerarşisi olay sırasındaki ICS görev zincirinden farklı olabilir.
Birden fazla müdahale biriminin aynı çağrı üzerinde eş zamanlı olarak bilgilendirilmesini sağlayan özel haberleşme devresidir.
ARFF kullanım notu: Büyük havaalanlarında alarm bildirim süresini azaltır ve ortak ilk bilgiyi sağlar.
Terminoloji notu: İdari telefon konferans özelliğinin kaza telefonu işlevi için gelişigüzel kullanılmasından farklıdır.
Triyaj kartında hastanın KBRN maddesiyle kontamine olabileceğini uzaktan göstermek için kullanılan renkli, koparılabilir işaret bölümüdür.
ARFF kullanım notu: Hasta kontamine değilse çıkarılır; arındırma sonrasında yerel talimata göre hastanın eşyalarıyla ilişkilendirilebilir.
Terminoloji notu: Genel triyaj renginden farklıdır ve kontaminasyon durumunu belirtir.
Bir yöneticinin etkili biçimde denetleyebildiği ast veya kaynak sayısını ifade eden yönetim ölçüsüdür.
ARFF kullanım notu: Olay büyüdükçe bölüm, grup veya diğer ara yönetim unsurları oluşturularak kontrol alanı yönetilebilir düzeyde tutulur.
Terminoloji notu: Sabit tek bir sayı değil, görev ve olay karmaşıklığına bağlı yönetim ilkesidir.
Köpük örtüsünün yangın ısısı ve sıcak yüzeyler karşısında yapısını ve koruyucu etkisini sürdürebilme yeteneğidir.
ARFF kullanım notu: Yetersiz ısıl kararlılık örtünün hızlı çökmesine ve yakıt buharı çıkışının yeniden başlamasına yol açabilir.
Terminoloji notu: Mekanik kararlılıktan farklı olarak ısı etkisine karşı dayanımı ifade eder.
Köpük örtüsünün rüzgâr, su akışı, personel veya ekipman hareketi ve yüzey bozulmaları karşısında yapısını koruyabilme yeteneğidir.
ARFF kullanım notu: Örtünün kolay parçalanması yakıt yüzeyinde açık buhar kaynakları meydana getirir.
Terminoloji notu: Isıl kararlılıktan farklı olarak fiziksel bozucu etkilere karşı dayanımı ifade eder.
Köpükteki su bileşeninin yakıt yüzeyinden ve yangına maruz kalan metal yüzeylerden ısı çekerek sıcaklığı azaltmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yakıt buharlaşmasını, gövde ısınmasını ve yeniden tutuşma olasılığını azaltmaya yardımcı olur.
Terminoloji notu: Buhar bastırma ve hava dışlama etkilerinden ayrı fakat bunlarla birlikte çalışan bir mekanizmadır.
Bitmiş köpük içindeki sıvının zaman içinde kabarcık yapısından ayrılma hızıdır.
ARFF kullanım notu: Köpük örtüsünün ömrünü, sulu film oluşumunu ve yakıt yüzeyinin korunmasını etkiler.
Terminoloji notu: Boşaltım oranıyla karıştırılmamalıdır; drenaj köpüğün uygulamadan sonraki fiziksel davranışıdır.
Köpük solüsyonunun hava katıldıktan sonraki hacminin, köpükleşmeden önceki sıvı hacmine göre artışını ifade eden özelliktir.
ARFF kullanım notu: Üretilen kabarcık yapısı, uygulama özelliği ve örtünün davranışı üzerinde etkilidir.
Terminoloji notu: FAA belgesi köpük özelliklerinin genleşme ve drenaj oranıyla tanımlandığını belirtir.
ARFF araçlarındaki düzenleyici köpük kapasitesinin iki katına eşdeğer köpük yeniden ikmal miktarının havaalanında hazır tutulmasına ilişkin FAA tavsiyesidir.
ARFF kullanım notu: Bir olay sonrası araçların yeniden hizmete alınmasını ve uzun süreli müdahaleyi destekler.
Terminoloji notu: Türkiye SHT-HES'teki köpük konsantresi yedek miktarı hükmüyle ayrıca karşılaştırılmalıdır.
Araç oranlama sisteminin hedeflenen köpük konsantresi yüzdesini sağladığını ve oluşan köpüğün gerekli kalite özelliklerini karşıladığını doğrulayan testtir.
ARFF kullanım notu: Araç kabulü, periyodik kontrol ve köpük veya sistem değişikliğinden sonra uygulanabilir.
Terminoloji notu: Köpük performans kabul testi ile bağlantılıdır; deney yöntemi kullanılan köpük ve standarda göre belirlenir.
Uyumluluğu belgelenmemiş AFFF ve F3 konsantrelerinin veya farklı F3 ürünlerinin araç ve depolama tanklarında birbirine karıştırılmaması kuralıdır.
ARFF kullanım notu: Tank değişimi veya köpük geçişinde temizleme, uyumluluk ve üretici prosedürleri uygulanır.
Terminoloji notu: Yangın üzerinde ayrı cihazlardan boşaltılan bitmiş solüsyonların birlikte bulunmasıyla aynı durum değildir.
Su ile belirli oranda karıştırılarak köpük solüsyonu oluşturmak amacıyla kullanılan yoğunlaştırılmış köpük maddesidir.
ARFF kullanım notu: Araçta taşınacak miktarı; sağlanan su miktarı ve seçilen konsantrenin karışım oranıyla uyumlu olmalıdır.
Terminoloji notu: Tanımın kimyasal ayrıntıları Doc 9137 Part 1 ve köpük üretici belgeleriyle genişletilecektir.
Köpük konsantresini su akışına tasarlanan yüzdeyle katarak köpük solüsyonu oluşturan araç veya sabit sistemdir.
ARFF kullanım notu: Elektronik ya da mekanik olabilir ve kullanılan köpüğün viskozite, karışım oranı ve sistem uyumluluğuna göre çalışmalıdır.
Terminoloji notu: Köpük transfer pompasından farklı olarak yangına uygulanacak karışım oranını oluşturur.
Araçtaki oranlama sisteminin konsantreyi suya katabildiğini ve sistemin çalışır durumda olduğunu doğrulayan testtir.
ARFF kullanım notu: Çevresel etkiyi azaltacak test yeri, toplama kabı ve yerel prosedür belirlenmelidir.
Terminoloji notu: Tam ölçekli köpük boşaltımı tek test yöntemi değildir.
Yanıcı sıvı yüzeyi üzerinde oluşturulan, havayı dışlayan ve yakıt buharı çıkışını bastıran bitmiş köpük tabakasıdır.
ARFF kullanım notu: Yangın kontrolünden sonra yakıt yüzeyinin yeniden tutuşmaya karşı korunmasını sağlar.
Terminoloji notu: Örtünün kalınlığı, bütünlüğü ve yenilenmesi köpük türüne ve olay koşullarına bağlıdır.
Yakıt yüzeyindeki köpük örtüsünün bozulduğu, inceldiği veya açıldığı alanlara ek köpük uygulanarak koruyucu bütünlüğünün devam ettirilmesidir.
ARFF kullanım notu: F3 örtülerinde film oluşmadığı için açığa çıkan yakıt yüzeyleri ek köpükle yeniden kapatılmalıdır.
Terminoloji notu: İlk köpük uygulamasından sonra aktif gözetim ve gerektiğinde yenileme gerektirir.
Bozulan veya açılan köpük örtüsünün akış ve yayılma yoluyla boşluğu yeniden kapatmasıdır.
ARFF kullanım notu: FAA, köpüğün bozulma sonrasında yeniden kapanabilmesini avantaj olarak belirtir.
Terminoloji notu: F3 örtülerinin AFFF gibi yayılmadığı ve çoğu bozulmada ek uygulama gerektirdiği dikkate alınmalıdır.
Bir yangın söndürme köpüğünün fiziksel özellikleri ve yangınla mücadele performans kriterlerine göre A, B veya C olarak sınıflandırılan yeterlilik düzeyidir.
ARFF kullanım notu: Kullanılan köpüğün performans seviyesi belgelendirilmelidir.
Terminoloji notu: SHT-HES kategori 1–3 havaalanlarında başlıca söndürücünün performans seviyesi B veya C olmasını öngörür.
Köpük konsantresinin suyla uygun oranda karıştırılmasıyla oluşan, hava ile köpürtülmeden önceki sıvı karışımdır.
ARFF kullanım notu: Araç üzerindeki köpük konsantresi en az iki yük köpük solüsyonu üretmeye yeterli olmalıdır.
Terminoloji notu: Bitmiş köpükten farklıdır; bitmiş köpük, solüsyonun hava ile genleşmiş hâlidir.
ARFF aracında köpük konsantresinin uygun malzeme ve şartlarda depolandığı sabit tanktır.
ARFF kullanım notu: Tank kapasitesi, su miktarı ve seçilen karışım oranıyla uyumlu olmalıdır.
Terminoloji notu: Köpük solüsyonu tankıyla veya premiks sistemle aynı kavram değildir.
Köpük konsantresini depodan veya harici kaynaktan araç sistemine aktarmak amacıyla kullanılan pompadır.
ARFF kullanım notu: FAA şartnamesinde ayarlanabilir debide konsantre çekme ve yükleme bağlantısı üzerinden aktarma yapabilmesi öngörülür.
Terminoloji notu: Yangın pompasından farklıdır; ana görevi köpük konsantresi transferidir.
Bir havaalanında kurtarma ve yangınla mücadele amacıyla sağlanan hizmet, araç, söndürücü ve personel kapasitesinin havaalanı kategorisine uygun düzeyidir.
ARFF kullanım notu: Koruma seviyesi, havaalanı kategorisiyle uyumlu tutulur ve operasyonel değişikliklerde yayımlanması gereken bir emniyet bilgisidir.
Terminoloji notu: Kategori ile aynı kavram değildir; kategori hesaplama sonucunu, koruma seviyesi ise fiilen sağlanan kapasiteyi ifade eder.
Müdahale eden ARFF personelinin ısı, alev ve diğer operasyonel tehlikelere karşı görevlerini güvenli ve verimli biçimde yapabilmesi için kullandığı koruyucu kıyafettir.
ARFF kullanım notu: Tüm müdahale personeli koruyucu giysi ve solunum cihazlarıyla donatılmalıdır.
Terminoloji notu: Teknik performans sınıfları NFPA, EN ve üretici kaynaklarıyla ayrıca ele alınacaktır.
Kurtarma personeli, tahliye noktası, kazazede veya kritik bir hava aracı bölümünü alev ve ısı etkisinden korumak amacıyla uygulanan kontrollü su, köpük veya uygun söndürücü akışıdır.
ARFF kullanım notu: Akış, korunacak kişilerin veya çıkışın üzerine zarar verecek biçimde uygulanmamalıdır.
Terminoloji notu: Ana yangın hücumundan farklı olarak koruma görevi önceliklidir.
Bir kaza veya olay sonrasında hava aracı içindeki kişilerin güvenli tahliyesine imkân sağlamak amacıyla korunması gereken alandır.
ARFF kullanım notu: Gerekli söndürücü miktarlarının kabul edilebilir sürede koruma sağlayacak biçimde hesaplanmasında temel alınır.
Terminoloji notu: Seyrüsefer yardımcılarının kritik alanıyla karıştırılmamalıdır; bu madde yangınla mücadele kritik alanını ifade eder.
Hava aracı toplam uzunluğu, gövde genişliği ve uygulanabilir katsayılar kullanılarak TCA ve PCA büyüklüğünün belirlenmesi işlemidir.
ARFF kullanım notu: FAA sabit kanat yönteminde TCA, uçak uzunluğuyla hesaplanan TCA genişliğinin çarpımı; PCA ise TCA'nın üçte ikisidir.
Terminoloji notu: Sözlükteki hesap sayfası planlama örneğidir; ulusal kategori ve söndürücü miktarı tablolarının yerine geçmez.
Ağır yaralanma, ölüm veya travmatik müdahaleye maruz kalan müdahale personeli ve etkilenen kişilerde stres etkilerini azaltmaya yönelik planlı destek faaliyetleridir.
ARFF kullanım notu: Olay sonrası bilgilendirme, uzman yönlendirmesi ve gerektiğinde takip hizmetlerini içerebilir.
Terminoloji notu: Tek başına tek oturumluk zorunlu değerlendirme anlamına gelmez; yerel ruh sağlığı protokolüne göre yürütülür.
Kaldırma operasyonunda alınan kararları, önemli olayları, kaynak gelişlerini ve uygulanan işlemleri zaman sırasıyla gösteren kayıttır.
ARFF kullanım notu: Koordinatör tarafından sürdürülür ve kaldırma sonrası değerlendirmede kullanılır.
Terminoloji notu: Genel olay günlüğünden kaldırma operasyonuna odaklanması bakımından ayrılır.
Yüzey aktif moleküllerin sıvı içinde küresel biçimde düzenlenmesiyle oluşan mikroskobik yapıdır.
ARFF kullanım notu: FAA kapsülleyici madde tanımında su damlasının kimyasal yapısını değiştirerek yakıtı nötralize etmeye yönelik mekanizmanın parçası olarak kullanılır.
Terminoloji notu: Madde, kimyasal mekanizmayı açıklayan teknik alt terimdir; saha performansı ürün onayına bağlıdır.
SALT sisteminin ilk aşamasında kazazedelerin toplu komutlara verdikleri yanıta göre değerlendirme sırasına ayrılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Hareketsiz veya açık yaşam tehdidi bulunanlar önce, amaçlı hareket edenler ikinci, yürüyebilenler üçüncü sırada değerlendirilir.
Terminoloji notu: Bireysel klinik triyajın yerine geçmez; değerlendirme sırasını düzenler.
Kurtarma aletleri, ekipmanı ve personelini olay yerine taşımak üzere kullanılan özel ARFF aracıdır.
ARFF kullanım notu: Cebri giriş, kesme-ayırma, aydınlatma ve kazazede çıkarma görevlerini destekler.
Terminoloji notu: Araç üzerindeki asgari donanım ayrıca ekipman maddelerinde işlenecektir.
Havaalanındaki uçak operasyonlarının seviyesine uygun olarak ARFF araçlarında bulundurulan kurtarma araç, gereç ve ekipmanlarının bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Kurtarma donanımı uçak tipleri, riskler ve görev kaynak analizi dikkate alınarak seçilir.
Terminoloji notu: Ayrıntılı donanım listesi Doc 9137 Part 1 ve DHMİ yönergesinden ayrıca çıkarılacaktır.
Bir havaalanında veya yakın çevresinde meydana gelen uçak kazası ya da olayı sırasında hayat kurtarmak; hayatta kalınabilir koşullar oluşturmak ve sürdürmek; yolcular için çıkış güzergâhları sağlamak ve doğrudan yardım olmadan kaçamayanların kurtarılmasını başlatmak üzere sağlanan hizmettir.
ARFF kullanım notu: Hizmetin odağı öncelikle insan hayatının korunması ve tahliyenin mümkün hâle getirilmesidir.
Terminoloji notu: SHT-HES metninde “kurtarma ve yangınla mücadele hizmeti/servisi” kullanılır. FAA bağlamında ARFF, ICAO/EASA bağlamında RFFS kullanımı yaygındır.
Hava aracı ile güvenli alan arasında, kazazedelerin tahliyesi ve kurtarma personelinin hareketi için yangın ve diğer tehlikelerden korunarak oluşturulan güzergâhtır.
ARFF kullanım notu: Yangın kontrolü sırasında yolun oluşturulması kadar açık ve kullanılabilir tutulması da gerekir.
Terminoloji notu: Tahliye kaydıraklarının veya kaçış kapılarının önünü kapatmamalıdır.
Hidrokarbon yangınlarını söndürme kabiliyetine sahip, tamamlayıcı söndürücü olarak kullanılan kuru kimyasal maddedir.
ARFF kullanım notu: Araçlarda kategoriye uygun miktarda ve gerekli itici gazla birlikte bulundurulur.
Terminoloji notu: ISO 7202 gibi ilgili teknik spesifikasyonlara uygunluk belgelendirilmelidir.
Ana rotor torkunu dengelemek için kuyruk bomu içindeki fan ve kontrollü hava akımını kullanan, geleneksel kuyruk rotoru bulunmayan sistemdir.
ARFF kullanım notu: Kuyruk rotoru olmamasına rağmen kuyruk bölgesi hava akımı ve sistem tehlikeleri nedeniyle kontrolsüz yaklaşma alanı değildir.
Terminoloji notu: NOTAR, 'No Tail Rotor' ifadesinin kısaltmasıdır.
Ana rotorun gövde üzerinde oluşturduğu dönme momentini dengelemek ve yön kontrolü sağlamak üzere kuyruk bölümünde bulunan rotor sistemidir.
ARFF kullanım notu: Yere yakın, hızlı dönen ve bazı açılardan zor görülen palaları ciddi yaklaşma tehlikesi oluşturur.
Terminoloji notu: Fenestron veya NOTAR sistemine sahip helikopterlerde geleneksel kuyruk rotoru bulunmayabilir.
Elektrokimyasal yapısında lityum bulunan, şarj edilebilir veya şarj edilemez hücrelerden oluşan enerji depolama cihazıdır.
ARFF kullanım notu: Hasar, kısa devre, aşırı ısınma veya üretim kusuru sonucu yangın, toksik duman ve patlama riski oluşturabilir.
Terminoloji notu: Lityum iyon ve lityum metal bataryalar ayrı alt türlerdir.
Lityum bataryayla ilişkili aşırı ısınma, duman, yangın, hasar veya diğer emniyet olayının uygulanabilir raporlama sistemine kaydedilerek yetkili makama bildirilmesidir.
ARFF kullanım notu: Olay verileri eğitim, risk değerlendirmesi ve prosedürlerin geliştirilmesinde kullanılır.
Terminoloji notu: Operasyonel telsiz bildirimi ile resmî olay raporlaması farklı işlemlerdir.
Yangın veya termal kaçak yaşayan batarya ve komşu hücrelerdeki ısıyı düşürmek ve yayılımı sınırlamak amacıyla yeterli miktarda uygun sıvı ya da yöntemle sürdürülen soğutmadır.
ARFF kullanım notu: Alevin kaybolması hücrelerin yeterince soğuduğu anlamına gelmez; yeniden tutuşma gözetimi sürdürülmelidir.
Terminoloji notu: Sadece cihazı bir kaba koymak soğutma işleminin yerine geçmez.
Lityum iyonlarının şarj ve deşarj sırasında elektrotlar arasında hareket ettiği, yeniden şarj edilebilir lityum batarya türüdür.
ARFF kullanım notu: Telefon, dizüstü bilgisayar, drone, güç bankası ve birçok taşınabilir cihazda yaygındır.
Terminoloji notu: Lityum metal bataryadan farklı olarak yeniden şarj edilebilir hücre kimyasına sahiptir.
Anodunda metalik lityum bulunan ve çoğunlukla yeniden şarj edilemeyen lityum batarya türüdür.
ARFF kullanım notu: Hasar veya yangın hâlinde yüksek ısı, yanıcı gaz ve yeniden tutuşma riski oluşturabilir.
Terminoloji notu: Lityum iyon bataryadan kimyasal yapı ve taşıma kısıtları bakımından ayrılır.
Olayın yürütülmesi için gerekli tesis, hizmet, malzeme, haberleşme, ikmal ve diğer destekleri sağlayan bölümdür.
ARFF kullanım notu: Uzun süreli ARFF olaylarında su, köpük, yakıt, aydınlatma, yemek, dinlenme ve teknik destek bu bölüm üzerinden koordine edilebilir.
Terminoloji notu: Taktik kaynakların sahadaki doğrudan kullanımından operasyon bölümü sorumludur.
Hava aracı tekerlek göbekleri, motor bağlantıları ve bazı motor parçalarında bulunabilen magnezyum alaşımının tutuşmasıyla oluşan, parlak ışık yayan ve söndürülmesi güç metal yangınıdır.
ARFF kullanım notu: D sınıfı toz mevcutsa yangını izole etmek için kullanılabilir; su veya köpük uygulaması şiddetli parlama ve parçacık saçılmasına yol açabilir.
Terminoloji notu: Yoğun soğutma uygulanacaksa taktik risk değerlendirmesi ve sürekli akış gerekir; yetersiz uygulama tehlikeyi artırabilir.
Tehlikenin henüz önemli boyutlara ulaşmadığı durumlarda ARFF ekiplerinin yangın istasyonu veya yakın çevresinde hazırlıklı beklediği yerdir.
ARFF kullanım notu: Emniyetli inişi engellemesi beklenmeyen arızalarda müdahale süresini kısaltmak amacıyla kullanılır.
Terminoloji notu: SHT-HES ve ICAO kaynaklarındaki 'local standby' kullanımıyla karşılaştırılacaktır.
Güç destekli veya otomatik bir taret işlevinin ana kontrol sistemi çalışmadığında elle kullanılmasına imkân veren yedek kontrol özelliğidir.
ARFF kullanım notu: Taret hareketlerinin güç kaybı veya kontrol arızasında sürdürülebilmesini sağlar.
Terminoloji notu: Alternatif güç kaynağıyla çalışan paralel ikincil kontrol sistemiyle aynı değildir.
Plan, prosedür, koordinasyon ve sorumlulukların zaman baskısı ile gerçek kaynak sevki olmadan, kolaylaştırıcı eşliğinde tartışma yoluyla değerlendirildiği tatbikattır.
ARFF kullanım notu: Karar noktaları, kurumlar arası ilişkiler ve plan boşlukları düşük riskli ortamda incelenir.
Terminoloji notu: SHT-ADP, masaüstü tatbikatı düzenli tatbikat programının bir parçası olarak öngörür.
Köpük konsantresi hacmini, araçtaki boşaltım cihazlarının beklenen debilerine göre ayarlanmış sabit açıklıklar üzerinden kontrol eden oranlama sistemidir.
ARFF kullanım notu: Sistem genellikle pnömatik valf veya mekanik kol ile etkinleştirilir.
Terminoloji notu: Su debisi veya konsantre viskozitesindeki değişikliklere otomatik olarak uyum sağlamaz.
Yüksek noktalara erişim için merdiven sistemi bulunan yangın söndürme aracıdır.
ARFF kullanım notu: Terminal, hangar ve diğer yüksek bina veya tesis yangınlarında erişim ve müdahale sağlar.
Terminoloji notu: Hava aracı yangınlarına özgü ana ARFF aracı değildir; tesis yangını görevlerinde önemlidir.
İnsan kalıntılarının toplanması, kimliklendirilmesi, korunması, ölüm nedeninin belirlenmesi, kişisel eşyaların kaydı ve yakınların bilgilendirilmesine ilişkin hizmetlerdir.
ARFF kullanım notu: Olay yerinde ölüm yerinin ve delillerin korunmasıyla koordineli yürütülür.
Terminoloji notu: ARFF personelinin görevi yerel plana göre alan güvenliği ve teknik desteğe sınırlı olabilir.
Motor bölmesindeki basınçlı yakıt, yağ, hidrolik veya diğer sistemlerin yangın etkisiyle aniden parçalanması ve enkaz fırlatması riskidir.
ARFF kullanım notu: Personel sayısı sınırlandırılmalı, güvenlik çevresi kurulmalı ve araçlar olası parça yönlerinden korunmalıdır.
Terminoloji notu: Kişisel koruyucu donanım yüksek enerjili fırlayan parçalara karşı sınırlı koruma sağlar.
Motor egzozunun yüksek sıcaklık, hız ve basınçla personele veya ekipmana zarar verebileceği arka bölgedir.
ARFF kullanım notu: Çalışan motor, APU veya artık itki üreten sistemlerin arkasında giriş kısıtlanır.
Terminoloji notu: Egzoz bölgesinin uzunluğu motor gücü ve hava aracı tipine göre değişir.
Çalışan jet veya türbin motorunun hava emişinin insanları, ekipmanı ve gevşek malzemeyi motora çekebileceği ön bölgedir.
ARFF kullanım notu: Motorun durduğu bildirilse bile dönme tamamen sona ermeden yaklaşılmamalıdır.
Terminoloji notu: Güvenli mesafe üretici kurtarma kartından doğrulanmalıdır.
Çalışan veya kısa süre önce durdurulmuş motorun emiş, egzoz, pervane, dönen parçalar, patlama ve parça fırlaması risklerinin etkili olabileceği alandır.
ARFF kullanım notu: Tahliye edilen kişiler ve müdahale ekipleri bu alanlardan uzak tutulmalıdır.
Terminoloji notu: Boyut ve biçim motor türü ile üretici verilerine göre belirlenir.
Motor kapatıldıktan sonra kompresör, türbin veya diğer dönen parçaların atalet nedeniyle bir süre daha dönmeye devam etmesidir.
ARFF kullanım notu: Motor tamamen durmadan hava alığına, egzoza veya dönen parçalara yaklaşmak tehlikelidir.
Terminoloji notu: Görsel sessizlik motorun bütünüyle durmuş olduğunu göstermeyebilir.
Yangın veya başka bir acil durumda motora ya da yardımcı güç ünitesine yakıt ve güç akışını keserek sistemi durdurmak için uygulanan prosedürdür.
ARFF kullanım notu: Kapatma yöntemi uçak tipi, motor yerleşimi ve kokpit sistemlerine göre değişir.
Terminoloji notu: ARFF personeli normal ve acil kapatma yöntemlerini tanımalı; mümkünse uçuş ekibi veya teknik personelle koordineli hareket etmelidir.
Söndürücü maddenin motor veya motor bölmesine doğrudan uygulanabilmesi için hava aracı üzerinde işaretlenmiş erişim açıklığıdır.
ARFF kullanım notu: Panel güvenli biçimde kullanılabiliyorsa söndürücünün motor kaportası içine etkili uygulanmasını sağlar.
Terminoloji notu: Yeri ve açılma yöntemi hava aracı üreticisi kurtarma bilgileriyle doğrulanmalıdır.
ARFF birimine yapılan ilk çağrı anından, ilk müdahale aracının Tablo 9-2’deki boşaltım oranının en az yüzde 50’si oranında köpük boşaltmak üzere pozisyon aldığı ana kadar geçen süredir.
ARFF kullanım notu: Optimal görüş ve yüzey şartlarında işletmeye açık pistin herhangi bir noktasına üç dakikayı aşmayan sürede müdahale edilmelidir; eğitim ve tatbikatlarda iki dakikayı aşmaması hedeflenir.
Terminoloji notu: Süre yalnızca aracın varışını değil, etkili söndürücü uygulama pozisyonuna gelmesini de kapsar.
İki veya daha fazla kurumun ortak çalışma, görev, haberleşme veya prosedürlere ilişkin mutabakatını yazılı olarak belirleyen belgedir.
ARFF kullanım notu: FAA, ARFF komutası, hava trafik kontrolü ve uçuş ekibi arasındaki DEF kullanım prosedürlerinin MOU ile düzenlenmesini örnekler.
Terminoloji notu: Hukuki niteliği ve bağlayıcılığı belge içeriği ile ulusal mevzuata göre değişir.
Kazazedelerin sağlık kuruluşuna hangi sıra ve aciliyetle gönderileceğini belirleyen öncelik düzeyidir.
ARFF kullanım notu: Triyaj kategorisi, hastanın değişen durumu, gerekli uzman merkez ve mevcut ambulans kapasitesi dikkate alınır.
Terminoloji notu: Yerel talimat kırmızı kodlu yaralıların nakline öncelik verilmesini düzenler.
Belirli bir teknik şartnameye göre test edilip yeterli bulunan ürünlerin resmî listesidir.
ARFF kullanım notu: Havaalanı işletmecisi satın alınan AFFF veya F3 ürününün ilgili listede bulunduğunu doğrular.
Terminoloji notu: Liste periyodik güncellendiği için ürün adı ve onay durumu güncel kaynaktan kontrol edilmelidir.
Teknik şartnamelere göre nitelendirilmiş ürün listelerinin yayımlandığı ve güncellendiği resmî veri tabanıdır.
ARFF kullanım notu: FAA, AFFF ve F3 yeterliliğinin NAVSEA QPL/QPD üzerinden doğrulanmasını ister.
Terminoloji notu: Ürünün ticari tanıtımında 'uygun' yazması resmî veri tabanı kaydının yerine geçmez.
Yüksek sıcaklıktaki tekerlek, fren veya iniş takımı parçasının küçük bir bölümüne yoğun ve düzensiz soğutucu uygulanmasıdır.
ARFF kullanım notu: Ani sıcaklık farkı termal gerilmeye, çatlamaya, parçalanmaya veya iniş takımı hasarına neden olabilir.
Terminoloji notu: Soğutma gerekliyse su sisi veya spreyinin önden ve arkadan daha dengeli uygulanması önerilir.
Havaalanı kaldırma planının hazırlanmasında esas alınan hava aracı boyut, kütle, iniş takımı, gövde ve işletme özellikleridir.
ARFF kullanım notu: Plan ve mevcut veya erişilebilir ekipman havaalanının tipik uçak filosuna göre değerlendirilir.
Terminoloji notu: Sadece en sık kullanılan uçak değil, normal operasyon planında beklenen ilgili tipler dikkate alınır.
Hava aracında olağan yolcu, mürettebat veya yük giriş-çıkışı için tasarlanmış kapıdır.
ARFF kullanım notu: Acil durumda dışarıdan açılma yöntemi, kaydırak durumu ve kapı çevresindeki tehlikeler uçak tipine göre bilinmelidir.
Terminoloji notu: Acil çıkış açıklığı ve keserek giriş noktasından farklıdır.
Kaldırma, onarım, temizlik ve saha kontrolü tamamlandıktan ve gerekli birimlerce emniyet doğrulandıktan sonra kısıtlanan hareket alanının yeniden kullanıma açılmasıdır.
ARFF kullanım notu: NOTAM güncellemesi veya iptali, ATC koordinasyonu ve işletme kontrolü birlikte yürütülür.
Terminoloji notu: Hava aracının kaldırıldığı an değil, bütün yeniden açma şartlarının sağlandığı aşamadır.
Yangın ortamındaki oksijen yoğunluğunun yanmayı sürdüremeyecek düzeye düşürülmesiyle söndürme yöntemidir.
ARFF kullanım notu: Karbondioksit bu mekanizmayla etkili olabilir; personelin solunabilir atmosfer ihtiyacı nedeniyle kapalı alanlarda özel risk taşır.
Terminoloji notu: Soğutma veya kimyasal zincir kırma mekanizmalarından farklıdır.
Hava aracındaki havalandırma açıklıklarının kapatılması veya ortam oksijeninin azaltılması yoluyla yanmayı sürdüremeyecek düzeye indirme girişimidir.
ARFF kullanım notu: FAA tam ölçekli kargo yangını testlerinde bu taktiğin etkinliğine ilişkin sonuçlar kesin bulunmamıştır.
Terminoloji notu: Lityum batarya yangınlarında oksijen azaltımı tek başına güvenilir bastırma yöntemi kabul edilmemelidir.
Olay komutanı veya birleşik komuta tarafından belirlenen hedefler ile belirli operasyon döneminde uygulanacak taktik ve destek faaliyetlerini içeren sözlü veya yazılı plandır.
ARFF kullanım notu: Uzayan havaalanı olaylarında görevler, haberleşme, güvenlik, lojistik ve kaynak düzenini ortaklaştırır.
Terminoloji notu: Havaalanı acil durum planı önceden hazırlanır; olay eylem planı belirli bir olay ve operasyon dönemi için hazırlanır.
Bir kaynağın olaya ilk geldiğinde belirlenmiş noktaya rapor vererek kimlik, yetkinlik, ekipman ve görev durumunun kayıt altına alınması sürecidir.
ARFF kullanım notu: Dış kurum ekipleri görev almadan önce olay komutasına dâhil edilir ve görevlendirme bekler.
Terminoloji notu: Randevu noktasında karşılanma, kayıt işleminin bir parçası olabilir.
Olay yeri faaliyetlerinin genel yetki ve sorumluluğunu taşıyan; olay hedeflerini belirleyen, kaynakları talep eden ve serbest bırakan kişidir.
ARFF kullanım notu: Havaalanı planında görev devri, yetki sınırı ve diğer kurumlarla komuta ilişkisi önceden belirlenmelidir.
Terminoloji notu: SHT-ADP'deki 'olay yeri amiri' ile yakın işlevlidir; unvan ve yetki yapısı yerel plana göre farklılaşabilir.
Olay komutasının temel saha işlevlerinin yürütüldüğü fiziksel veya geçici olay yeri tesisidir.
ARFF kullanım notu: Olay yerine yeterince yakın, ancak yangın, duman, yakıt, enkaz ve araç trafiği tehlikelerinden korunmuş bir yerde kurulur.
Terminoloji notu: SHT-ADP'deki hareketli komuta merkezi aynı işlevi görebilir; acil durum operasyon merkezinden farklı olarak saha komutasına odaklanır.
Olayın genel yönetiminden sorumlu Olay Komuta Sistemi unsurudur; olay komutanı veya birleşik komuta ile etkinleştirilmiş komuta personelinden oluşur.
ARFF kullanım notu: Olay hedefleri, öncelikler, kaynak kullanımı ve genel müdahale yönü bu unsur tarafından belirlenir.
Terminoloji notu: Fiziksel olay komuta noktasıyla aynı kavram değildir.
Olay yerindeki komuta, kontrol ve koordinasyonu standart bir hiyerarşi içinde yürüten; prosedür, personel, tesis, ekipman ve haberleşmeyi ortak organizasyon yapısında birleştiren yönetim sistemidir.
ARFF kullanım notu: Küçük olaylardan çok kurumlu hava aracı kazalarına kadar ölçeklenebilir biçimde kullanılır.
Terminoloji notu: Türkiye'de yaygın resmî tek bir kısaltma bulunmadığından İngilizce ICS kullanımı da gösterilmiştir.
Olayın lojistik işlevlerinin koordine ve idare edildiği ana destek tesisidir.
ARFF kullanım notu: Uzun süreli olaylarda ikmal, bakım, personel desteği ve lojistik yönetim bu alandan yürütülebilir.
Terminoloji notu: Genellikle olay başına bir üs bulunur ve olay komuta noktasıyla aynı yerde olabilir.
Acil durum operasyon merkezi tarafından görevlendirilen ve olay yerindeki faaliyetlerin yürütülmesi ile koordinasyonundan sorumlu kişidir.
ARFF kullanım notu: Olay yerindeki kurum ve ekiplerin ortak hedef doğrultusunda çalışmasını sağlar; görev sınırları yerel acil durum planında açıkça düzenlenmelidir.
Terminoloji notu: İngilizce karşılık farklı sistemlerde incident commander veya on-scene commander olabilir; nihai tercih ICAO kaynaklarıyla kontrol edilecektir.
Acil durum mahallinde triyaj, ilk tıbbi bakım ve sağlık kuruluşlarına nakil amacıyla sağlanan tıbbi hizmettir.
ARFF kullanım notu: ARFF ekiplerinin oluşturduğu güvenli kurtarma güzergâhından çıkarılan kazazedeler bu hizmete devredilir.
Terminoloji notu: Hastane içi tedaviden ve yalnızca ilk yardımdan farklıdır.
Bir olayın planlanması, müdahalesi, koordinasyonu, desteklenmesi ve toparlanması için farklı düzeylerde yürütülen faaliyetler ile görev alan kuruluşların bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Havaalanı olaylarında ARFF, hava trafik, işletmeci, sağlık, güvenlik ve dış destek kuruluşlarının ortak yönetim düzenini kapsar.
Terminoloji notu: Olay Komuta Sistemi, olay yönetiminin olay yeri komuta bileşenidir; iki kavram aynı değildir.
Olay eylem planında tanımlanan taktik operasyonları planlayan ve uygulayan Olay Komuta Sistemi bölümüdür.
ARFF kullanım notu: ARFF yangın kontrolü, kurtarma, sağlık, güvenlik ve diğer saha görevleri olay yapısına göre bu bölüm altında düzenlenebilir.
Terminoloji notu: Genel stratejiyi komuta belirler; operasyon bölümü sahadaki taktik faaliyetleri yürütür.
Olay eylem planında belirlenen operasyon faaliyetlerinin uygulanması için planlanmış zaman aralığıdır.
ARFF kullanım notu: Olay hedefleri ve kaynak görevleri her operasyon döneminde gözden geçirilerek güncellenebilir.
Terminoloji notu: FEMA kaynaklarında çoğunlukla 12–24 saat örneği verilir; olayın niteliğine göre daha kısa veya uzun olabilir.
Teslim edilecek aracın pompa, hareket, fren, hava sistemi ve köpük oranlama gibi işlevlerinin operasyon koşullarında doğrulandığı testlerdir.
ARFF kullanım notu: Her araç için test sertifikaları teslimat paketi içinde sunulur.
Terminoloji notu: Prototip testinden farklı olarak teslim edilen üretim aracının fiilî işlevlerini doğrular.
ARFF aracı, personeli ve söndürücü sistemlerinin alarm anında görev yapabilecek çalışır, dolu, kontrol edilmiş ve erişilebilir durumda bulunmasıdır.
ARFF kullanım notu: Araç tesliminde üreticinin ilk ayarları yapması; günlük kontroller ve bakımın bu durumu sürdürmesi gerekir.
Terminoloji notu: SHT-HES’teki hizmet hazır bulunuşluğu ve FAA araç teslim gereklilikleri birlikte değerlendirilmiştir.
Gündüz, iyi görüş, yağışsız hava ve müdahale güzergâhında su, buz veya kar gibi yüzey birikintilerinin bulunmadığı şartlardır.
ARFF kullanım notu: Pist müdahale süresi standardı bu koşullar esas alınarak ölçülür.
Terminoloji notu: Düşük görüş, gece ve olumsuz yüzey koşulları için ayrıca kılavuz, ekipman ve prosedür sağlanmalıdır.
Hareket ettirilmesi zorunlu olan hava aracı, parça, posta veya kargonun hareketten önceki konum ve durumunun fotoğraf, not veya işaretle belgelenmesidir.
ARFF kullanım notu: Kaldırma faaliyetinin inceleme verilerini geri dönülmez biçimde kaybetmesini önler.
Terminoloji notu: Kayıt, hareketi gerektiren neden ve işlemi yapan personel bilgisiyle desteklenebilir.
Olayla ilgili halkı bilgilendirme faaliyetlerinin koordine edildiği ve medya için merkezî temas noktası işlevi gören fiziksel veya sanal tesistir.
ARFF kullanım notu: Katılımcı kurumların bilgilendirme görevlileri burada birlikte veya sanal olarak çalışabilir.
Terminoloji notu: Olay komuta noktası ve acil durum operasyon merkeziyle aynı tesis olmak zorunda değildir.
Halk, müdahale personeli, medya ve diğer paydaşlara tutarlı bilgi sağlamak üzere kurumların iletişim çabalarını birleştiren süreç, prosedür ve araçlar sistemidir.
ARFF kullanım notu: Ortak mesajların hazırlanması, doğrulanması, söylenti yönetimi ve farklı kurum açıklamalarının koordine edilmesini sağlar.
Terminoloji notu: Fiziksel merkez olan JIC'den daha geniş bir sistemdir.
Olay hakkında komuta ve destek kuruluşlarının etkili, tutarlı ve zamanında karar vermesini sağlayan ortak ve güncel bilgi görünümüdür.
ARFF kullanım notu: Harita, kaynak durumu, tehlike alanları, hasta bilgisi ve operasyon gelişmeleri ortak resmin parçaları olabilir.
Terminoloji notu: Tek bir ekran veya yazılım olmak zorunda değildir; paylaşılan durum anlayışını ifade eder.
Farklı kurum ve disiplinlerin aynı kavram, organizasyon unsuru, tesis ve kaynaklar için standart ve tutarlı adlar kullanmasıdır.
ARFF kullanım notu: ARFF, sağlık, güvenlik ve dış yardım ekiplerinin hızlı ve doğru anlaşmasını destekler.
Terminoloji notu: Kurum içi kod ve jargonun çok kurumlu olaylarda ortak dil yerine kullanılmaması gerekir.
Triyaj değerlendirmesinde yaşam belirtisi bulunmayan ve algoritmanın öngördüğü sınırlı hayat kurtarıcı girişimlere yanıt vermeyen kişileri gösteren kategoridir.
ARFF kullanım notu: Ölümün resmî tespiti ve adli işlemler ilgili ülke mevzuatı ile yetkili sağlık/adli personel tarafından yürütülür.
Terminoloji notu: Beklenen ölüm kategorisinden ayrıdır.
Bir ucu araç söndürücü sistemine önceden bağlanmış, doğrudan açılarak kullanılmaya hazır hortum ve nozul hattıdır.
ARFF kullanım notu: FAA şartnamesinde hortum tamamen açılmadan basınçlandırmayı önleyen güvenlik sistemi öngörülür.
Terminoloji notu: Portatif hortumdan farkı, araca sürekli bağlı ve hızlı kullanıma hazır olmasıdır.
Hava yolu işletici ekipmanını veya ağır kaldırma araçlarını havaalanı içinde olay yerine yönlendiren ve güzergâh emniyetini sağlayan araçtır.
ARFF kullanım notu: Hareket sahası girişleri, engeller ve trafik için koordinasyon sağlar.
Terminoloji notu: İrtibat aracıyla aynı araç kullanılabilir; görev tanımı kaldırma planında açık olmalıdır.
Araç ve ekipman arızalarını meydana gelmeden önce önlemek, tespit etmek veya etkisini azaltmak amacıyla planlanan kontrol, servis, test ve parça değişim faaliyetleri bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Program, ARFF müdahale etkinliğini korumalı ve yedek araç veya kapasite düzenlemeleriyle desteklenmelidir.
Terminoloji notu: MEB ARFF eğitim programı araç ve ekipmanın önleyici bakım prosedürlerini temel eğitim konusu olarak belirler.
Maliyeti yüksek özel kaldırma ekipmanının birden fazla havaalanı veya işletici tarafından ortak erişim düzeniyle kullanılmasını sağlayan sistemdir.
ARFF kullanım notu: Havaalanının bütün olası ekipmanı kendi bünyesinde tutamaması durumunda bölgesel veya uluslararası çözüm sağlar.
Terminoloji notu: Paylaşım düzeninde sahiplik kadar sevk süresi ve yetkili operatör erişimi de tanımlanmalıdır.
Patlayıcı mühimmatın bulunması, tanımlanması, değerlendirilmesi ve yetkili personel tarafından emniyete alınması veya etkisiz hâle getirilmesi faaliyetidir.
ARFF kullanım notu: Askerî hava aracı kazasında yalnızca uygun nitelikli EOD personeli EOD işlemi yürütür.
Terminoloji notu: ARFF personelinin hayat kurtarma ve yangınla mücadele görevinin yerini almaz; olay sonrası uzman emniyet faaliyetidir.
ARFF aracının şartnamede belirtilen performans özelliklerini sağladığını göstermek üzere yapılan inceleme ve testler bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Yüklenici gerekli test ekipmanı, personel, takvim ve tesisleri sağlar.
Terminoloji notu: Uygunluk muayenesiyle birlikte ürün kabul sisteminin iki ana inceleme sınıfından biridir.
Olayla ilgili operasyonel bilgileri toplayan, değerlendiren ve dağıtan; olay eylem planını hazırlayıp belgelendiren bölümdür.
ARFF kullanım notu: Mevcut ve beklenen durum ile görevlendirilen kaynakların durumunu takip eder.
Terminoloji notu: Saha taktiklerini uygulamaz; karar desteği ve planlama sağlar.
Hava aracının hasarlı veya destek gerektiren bölümünün kontrollü biçimde yükseltilmesi için basınçlı havayla şişirilen özel kaldırma yastıklarının kullanıldığı operasyondur.
ARFF kullanım notu: Yastık yerleşimi, hava şartları, yük dağılımı ve hava aracı üretici verileriyle planlanır.
Terminoloji notu: ARFF araç kurtarma yastıklarıyla aynı kapasite ve yapıdaki ekipman olduğu varsayılmamalıdır.
Karbon, cam, aramid veya başka liflerin polimer reçine matrisi içinde birleştirildiği kompozit malzemedir.
ARFF kullanım notu: Yangında reçine ayrışabilir; toksik gaz, duman, lif ve derin yerleşimli yanma tehlikeleri ortaya çıkabilir.
Terminoloji notu: Lif türü, reçine ve katman yapısı yangın davranışını değiştirir.
Portatif söndürücünün belirli yangın sınıfındaki göreli söndürme kapasitesini standart işaret ve sayılarla gösteren performans değeridir.
ARFF kullanım notu: Aynı yangın sınıfındaki cihazların kapasite ve uygun görev bakımından karşılaştırılmasını sağlar.
Terminoloji notu: Söndürücü madde miktarı tek başına derecelendirme değildir.
Portatif söndürücünün kullanılmaya uygun olduğu yangın sınıfını veya sınıflarını gösteren tanımlamadır.
ARFF kullanım notu: Söndürücü üzerinde A, B, C veya D gibi sınıf işaretleri bulunabilir.
Terminoloji notu: Sınıflandırma cihazın söndürme kapasitesini gösteren derecelendirmeyle aynı değildir.
Bir kişinin taşıyıp elle çalıştırabileceği ve sınırlı miktarda söndürücü maddeyi belirli yangın türlerine uygulayan cihazdır.
ARFF kullanım notu: ARFF aracında motor, elektrik, metal veya küçük yakıt yangınlarına yönelik farklı cihazlar bulunabilir.
Terminoloji notu: Araç üzerindeki sabit taret, hortum makarası veya söndürme sistemi değildir.
Normal hava aracı kapılarına yer hizmeti köprüsü bulunmadan erişim sağlamak için olay yerine getirilen hareketli merdivendir.
ARFF kullanım notu: Kaldırma öncesi personel erişimi ve posta, bagaj veya kargo işlemlerini destekleyebilir.
Terminoloji notu: Hasarlı gövde ve zemin koşullarında merdiven yerleşimi ayrıca emniyet değerlendirmesi gerektirir.
Hava aracı kütlesini azaltmak veya güvenli kaldırma koşulları oluşturmak amacıyla posta, bagaj ve kargonun hava aracından çıkarılmasıdır.
ARFF kullanım notu: İşlem emniyet inceleme makamının iznine, kayıt ve delil koruma gerekliliklerine tabidir.
Terminoloji notu: Tehlikeli madde veya adli değeri bulunan yükler için özel prosedür uygulanır.
Sabit kanatlı hava araçlarında teorik kritik yangın alanının yaklaşık üçte ikisi büyüklüğünde kabul edilen pratik koruma alanıdır.
ARFF kullanım notu: Söndürücü madde miktarı ve bir dakikalık yangın kontrol performansı bu alanla ilişkilendirilir.
Terminoloji notu: PCA, gerçek olay yerindeki bütün yakıt yangını alanını zorunlu olarak kapsamaz.
Belirlenmiş koşullar altında kişi, ekip, işlev veya yeteneklerin uygulayacağı eylemler için oluşturulmuş kurallar bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Kurumlar arası haberleşme, yetki devri ve kaynak talebi protokollerle standartlaştırılabilir.
Terminoloji notu: SOP'den daha kısa veya belirli bir karşılıklı ilişkiye odaklı olabilir.
Bir araç tasarımının hızlanma, frenleme, denge, pompalama, taret, tank ve diğer sistem performanslarını doğrulamak üzere prototip üzerinde yapılan testlerdir.
ARFF kullanım notu: Sonuçlar üretim araçlarının aynı tasarım standardını karşıladığını göstermek için sertifikalandırılır.
Terminoloji notu: Operasyonel testten farklı olarak araç tasarımının tip yeterliliğine odaklanır.
Travmatik olaydan etkilenen kişilerin güvenlik, sakinleşme, temel ihtiyaç, bilgi ve sosyal destek gereksinimlerine insani ve pratik biçimde yaklaşan erken destek yöntemidir.
ARFF kullanım notu: Yaralı, yaralanmamış yolcu, yakınlar ve müdahale personeline uygun biçimde uygulanabilir.
Terminoloji notu: Psikoterapi veya psikiyatrik tedavi değildir.
Afet ve acil durumdan etkilenenlerin psikolojik ve sosyal uyumunu, aile ve toplum ilişkilerini, başa çıkma ve iyileşme kapasitesini destekleyen çok disiplinli hizmetlerin bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Yaralanmamış kişiler bekleme alanı, aile birleştirme ve müdahale personeli desteğiyle bağlantılıdır.
Terminoloji notu: Psikiyatrik tedavi amacı taşıması zorunlu değildir.
Söndürücü maddenin uygun depolama şartlarında belirtilen performansını korumasının beklendiği süredir.
ARFF kullanım notu: Havaalanı, kullanılan bütün söndürücülerin üretici raf ömrünü ve depolama koşullarını doğrulamalıdır.
Terminoloji notu: Raf ömrünün dolması otomatik performans sonucu değildir; üretici ve test şartlarına göre işlem yapılır.
Acil duruma müdahale edecek personel ve araçların hazır beklemesi veya müdahale alanına yönlendirilmesi için önceden belirlenmiş toplanma noktasıdır.
ARFF kullanım notu: Dış kurum araçları burada karşılanabilir, kayıt altına alınabilir ve güvenli güzergâh üzerinden olay yerine sevk edilebilir.
Terminoloji notu: Bekleme alanı ve ileri komuta yeriyle aynı kavram değildir.
İşletici alanı, havaalanı giriş noktası veya ekipman kabul alanıyla kaza yeri arasında kaldırma ekipmanının refakat edilerek ilerleyeceği güzergâhtır.
ARFF kullanım notu: Aktif hareket sahaları, kapalı alanlar ve ağır araç kısıtları dikkate alınır.
Terminoloji notu: Erişim güzergâhının kontrol ve refakat düzeni tanımlanmış biçimidir.
Havalimanının coğrafi konumu belirlenmiş noktasıdır.
ARFF kullanım notu: Alarm alanlarının ve kareli haritanın merkezinin belirlenmesinde kullanılır.
Terminoloji notu: ICAO terminolojisindeki Aerodrome Reference Point ile eşleştirilmiştir.
Dönen ana rotorun aşağıya ve çevreye doğru oluşturduğu yüksek hızlı hava akımıdır.
ARFF kullanım notu: Gevşek malzemeleri fırlatabilir, görüşü bozabilir, personelin dengesini etkileyebilir ve yangın veya yakıt buharını yayabilir.
Terminoloji notu: Rotor tehlike alanının yalnızca mekanik pal temasından ibaret olmadığını gösterir.
ARFF ekibi ulaştığında motorun çalışmaya ve ana veya kuyruk rotorunun dönmeye devam ettiği helikopter acil durumudur.
ARFF kullanım notu: Yaklaşma gerekliliği dikkatle değerlendirilir; pilotla görsel iletişim kurulur ve kör alanlardan kaçınılır.
Terminoloji notu: Rotorların kendi kendine duracağı varsayılmamalıdır.
ARFF ekibi ulaştığında helikopter motorları ve rotorlarının durdurulmuş olduğu olaydır.
ARFF kullanım notu: Genel müdahale sabit kanatlı hava aracı taktiklerine yaklaşabilir; ancak şamandıra, özel acil durum sistemleri ve helikopter yapısı dikkate alınır.
Terminoloji notu: Durdurulmuş rotorlar hasar veya rüzgâr nedeniyle yine hareket edebilir.
Kaza, yere temas veya yapısal hasar sonucunda rotor palının kırılarak metal veya kompozit parçaları geniş bir alana fırlatmasıdır.
ARFF kullanım notu: Müdahale ekibi ve araçları darbe alanı ile olası parça fırlama yönlerinden uzakta konumlandırılmalıdır.
Terminoloji notu: Kompozit pal parçaları ayrıca lif ve kontaminasyon tehlikesi oluşturabilir.
Ana rotor palının dönme hızının azalması, kumanda konumu, hasar veya kendi ağırlığı nedeniyle normal uçuş düzleminden aşağıya inmesidir.
ARFF kullanım notu: Motor durmuş olsa bile pal uçları baş yüksekliğinin altına inebilir.
Terminoloji notu: Personel yaklaşımında üretici tehlike alanı ve pilot yönlendirmesi esas alınmalıdır.
Ana veya kuyruk rotorunun dönmesi, sarkması, parçalanması ya da oluşturduğu hava akımı nedeniyle personel ve ekipmanın risk altında olduğu alandır.
ARFF kullanım notu: Alan helikopter tipine, rotor geometrisine, araziye ve hasar durumuna göre değişir.
Terminoloji notu: Sabit tek bir emniyet mesafesi bütün helikopterlere uygulanamaz.
Personel ve araçların olay yerine rüzgârın geldiği yönden yaklaşmasıdır.
ARFF kullanım notu: Duman, toksik gaz ve yanıcı buhar maruziyetini azaltır; görüş ve haberleşmeyi korur.
Terminoloji notu: Yakıt akışının eğim yönü ayrıca değerlendirilmelidir.
Araçların duman ve buharın taşındığı yönden ve serbest akan yakıtın ulaşabileceği düşük kotlardan uzakta konumlandırılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yakıt, söndürücü akışı ve dumanın araca ve personele ulaşma riskini azaltır.
Terminoloji notu: Araçlar aynı zamanda gövde, kanat ve tahliye kaydıraklarının açılma alanlarından uzak tutulmalıdır.
Hedef kitlenin anlayabileceği, amacı açıkça ileten ve gereksiz kod, kısaltma veya mesleki jargonu sınırlandıran iletişim biçimidir.
ARFF kullanım notu: Çok kurumlu havaalanı acil durum haberleşmesinde yanlış anlaşılma riskini azaltır.
Terminoloji notu: Standart havacılık telaffuzu ve zorunlu teknik terimler sade dil ilkesine aykırı değildir.
Havalimanı acil durum planındaki sağlık, tıbbi, halk sağlığı ve morg hizmetlerinin planlanması ile çok kurumlu koordinasyonunu yürüten sorumludur.
ARFF kullanım notu: Tıbbi ihtiyaçları değerlendirir, sağlık kuruluşlarını koordine eder, tıbbi komuta noktasının kurulmasını ve kazazede takip sistemini gözetir.
Terminoloji notu: Türkiye'deki yerel görev unvanları farklı olabilir.
Toplu yaralanmalarda genel sıralama, bireysel değerlendirme, hayat kurtarıcı müdahaleler ve tedavi/nakil kararlarını birleştiren triyaj algoritmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yürüyenler, amaçlı hareket edenler ve hareketsiz/açık yaşam tehdidi bulunanlar farklı değerlendirme sırasına alınır.
Terminoloji notu: START'tan farklı kategori ve karar yapısı kullanabilir.
Ciddi veya potansiyel olarak hayatı tehdit eden yaralanması bulunmasına rağmen tedavi ve nakli kısa süre geciktirilebilen hastaları gösteren kategoridir.
ARFF kullanım notu: Durumun belirgin kötüleşme göstermesi hâlinde yeniden triyajla kırmızı kategoriye yükseltilebilir.
Terminoloji notu: Geciktirilebilir ifadesi tedavi gereksizliği anlamına gelmez.
İlgili hava aracı yükleri ve emniyet şartlarına göre onaylanmış standardı karşılayan palet, ağ veya konteyner niteliğindeki ULD'dir.
ARFF kullanım notu: Yapısal dayanım ve yük tutma onayı yangın geçirmezlik veya lityum batarya yangınına dayanım anlamına gelmez.
Terminoloji notu: Sertifikasız veya yalnızca operasyonel amaçlı yükleme ekipmanından ayrıdır.
Kullanılan sisteme göre ölü olduğu belirlenen veya mevcut kaynaklarla hayatta kalması beklenmeyen hastaları göstermek için kullanılan kategoridir.
ARFF kullanım notu: START siyahı 'expectant' olarak açıklar; SALT ise ölü ve beklenen ölüm gruplarını ayrı karar noktaları olarak gösterebilir.
Terminoloji notu: Siyah kategori hastaların insani bakım, ağrı kontrolü ve yeniden değerlendirme gereksinimini ortadan kaldırmaz.
ARFF personelinin duman, toksik gaz ve oksijen yetersizliği bulunan ortamlarda solunumunu korumak üzere kullandığı cihazdır.
ARFF kullanım notu: Tüm müdahale eden ARFF personeli görevini verimli biçimde yerine getirecek solunum cihazlarıyla donatılmalıdır.
Terminoloji notu: Bağımsız solunum cihazı (SCBA) bu üst terimin yaygın ARFF uygulamasıdır.
Söndürücü maddenin onaylı ürün, doğru depolama, uygun oranlama ve beklenen performans şartlarını koruduğunu doğrulayan kontrol sistemidir.
ARFF kullanım notu: Ürün listesi kontrolü, tank ve konsantre yönetimi, test ve yeniden ikmal süreçlerini kapsar.
Terminoloji notu: Yalnızca satın alma anındaki sertifika kontrolünden ibaret değildir.
Araçlarda ve yedek depolarda bulunan söndürücü maddelerin türünü, miktarını, konumunu, lotunu ve kullanılabilirlik durumunu gösteren güncel kayıttır.
ARFF kullanım notu: Araç yeniden ikmali, raf ömrü, ürün uyumluluğu ve olay sonrası kapasite yönetimini destekler.
Terminoloji notu: Yalnızca satın alma stok listesinden farklı olarak operasyonel hazır oluş bilgisi içermelidir.
Mevzuatta istenen bir söndürücü yerine, yetkili makamca eşdeğer yangınla mücadele kapasitesi sağladığı kabul edilen başka bir maddenin belirlenmiş miktarda kullanılmasıdır.
ARFF kullanım notu: İkame oranı her madde için aynı olmayabilir ve yalnızca yetkilendirilmiş ürün ve miktarlarda uygulanır.
Terminoloji notu: Operasyon sırasında gelişigüzel madde değiştirme anlamına gelmez.
Bir ARFF aracının tank, basınçlı kap veya sistemlerinde taşıyabildiği kullanılabilir su, köpük konsantresi ve tamamlayıcı söndürücü miktarıdır.
ARFF kullanım notu: Kapasite, kategori veya indeks asgari gereklilikleriyle ve aracın boşaltım performansıyla birlikte değerlendirilir.
Terminoloji notu: Boşaltım hızı kapasiteden farklıdır; kapasite toplam taşınan miktardır.
Test, dökülme, tank temizliği veya kullanım sonrası kalan söndürücü maddenin çevre mevzuatına uygun biçimde toplanması, taşınması ve nihai işleme gönderilmesidir.
ARFF kullanım notu: Özellikle köpük testinde maddenin yüzey ve drenaj sistemine kontrolsüz verilmesi önlenir.
Terminoloji notu: Yeniden kullanılabilecek ürünün geri kazanımıyla nihai bertaraf ayrı işlemlerdir.
Söndürücü maddenin personel, ekipman ve çevreye zarar vermeden taşınması, aktarılması, test edilmesi ve yeniden ikmal edilmesine ilişkin işlemlerdir.
ARFF kullanım notu: Kişisel koruma, dökülme kontrolü, ürün güvenlik bilgisi ve uygun kaplar dikkate alınır.
Terminoloji notu: Her madde için üretici güvenlik bilgi formu ve yerel çevre mevzuatı uygulanır.
Bir söndürücü maddenin başka bir maddeyle birlikte kullanıldığında veya karıştırıldığında kimyasal kararlılığını ve söndürme performansını koruyabilme durumudur.
ARFF kullanım notu: Konsantre depolama uyumluluğu ile yangın üzerinde bitmiş solüsyonların birlikte uygulanması ayrı değerlendirilir.
Terminoloji notu: Uyumluluk üretici, performans standardı ve araç sistemi bazında doğrulanmalıdır.
İki maddenin karıştırılması sonucunda kimyasal reaksiyon, ayrışma, çökelme veya performans kaybı meydana gelmesi durumudur.
ARFF kullanım notu: Araç tanklarında ve depolama sistemlerinde uyumsuz konsantrelerin karıştırılması sistemin güvenilirliğini bozabilir.
Terminoloji notu: Aynı yangın yüzeyinde ayrı cihazlardan uygulanabilen bitmiş solüsyonların durumu ayrıca değerlendirilir.
Bir söndürücü konsantrenin kabul edilebilmesi için karşılaması gereken yangın performansı, fiziksel özellik ve ürün standardı ölçütleridir.
ARFF kullanım notu: FAA, AFFF için MIL-PRF-24385F ve F3 için MIL-PRF-32725 yeterliliğini esas alır.
Terminoloji notu: Araç üzerindeki gerçek oranlama ve uygulama performansı ayrıca test edilir.
Hava aracı işleticileri ile uçak ve motor üreticilerinin yetkili temsilcilerinin ad, adres, telefon ve diğer iletişim bilgilerini içeren listedir.
ARFF kullanım notu: Teknik karar ve üretici verisine hızlı erişim sağlar.
Terminoloji notu: Genel acil durum telefon listesinden kaldırma ve teknik yetki odağı bakımından ayrılır.
Havacılık haberleşmesinde harf, sayı, pist, frekans ve standart yanıtların ortak biçimde söylenmesine ilişkin telaffuz sistemidir.
ARFF kullanım notu: Kule ve hava aracıyla iletişim kuran ARFF personelinin yanlış anlaşılmayı azaltması için kullanılır.
Terminoloji notu: Günlük konuşma telaffuzundan farklı olabilir.
Bir veya birbiriyle ilişkili işlevin tercih edilen ve tekdüze biçimde yürütülmesine ilişkin amaç, yetki, süre ve ayrıntıları açıklayan referans dokümandır.
ARFF kullanım notu: Alarm alma, araç çıkışı, pist geçişi, köpük ikmali ve olay yeri görevleri için ayrı SOP'ler hazırlanabilir.
Terminoloji notu: Acil durum planı görev ve ilişkileri düzenler; SOP belirli işin uygulanma yöntemini ayrıntılandırır.
Hava aracı sistemlerinin güvenli izolasyonu ve kurtarma işlemlerinin yürütülmesi için ARFF personeline sunulan tip bazlı, standart teknik bilgidir.
ARFF kullanım notu: Askerî meydanlarda yerleşik ve düzenli ziyaretçi uçaklar ile NATO hava araçları için erişilebilir tutulması öngörülür.
Terminoloji notu: Üretici kurtarma kartları, NATO standardı bilgi setleri ve yerel tip dosyaları bu kapsama girebilir.
Erişkin toplu yaralanma triyajında yürüme, solunum, dolaşım/perfüzyon ve komutlara uyma ölçütleriyle dört kategoriye hızlı sınıflandırma yapan sistemdir.
ARFF kullanım notu: Türkiye'deki incelenen triyaj kartı talimatı erişkin hastalar için START kullanımını belirtir.
Terminoloji notu: Bilimsel geçerlilik ve yerel protokol gereklilikleri nedeniyle tek evrensel sistem olarak kabul edilmemelidir.
Yangın söndürme araçlarına su ikmali yapmak ve gerektiğinde suyla yangınla mücadele etmek üzere kullanılan araçtır.
ARFF kullanım notu: Uzun süreli olaylarda söndürücü sürekliliğini destekler.
Terminoloji notu: Arazöz terimi genel kullanımda yol sulama araçlarını da kapsayabilir; ARFF bağlamında su ikmal görevi esas alınır.
Uygun miktarda suya eklendiğinde yangını veya buharı bastırma, soğutma, azaltma ya da ısıya maruz yakıta yalıtım sağlama amacı taşıyan maddedir.
ARFF kullanım notu: Islatıcı ve kapsülleyici maddeler yaygın su katkısı türleridir.
Terminoloji notu: Kullanım oranı, onayı, uyumluluğu ve çevresel şartları ürün bazında doğrulanmalıdır.
AFFF solüsyonunun drenajıyla birçok havacılık yakıtının yüzeyinde oluşan ve yakıt buharlarının çıkışını bastırabilen ince su esaslı filmdir.
ARFF kullanım notu: Köpük örtüsünün hasar gördüğü bazı noktalarda buhar bastırmaya ek katkı sağlayabilir.
Terminoloji notu: F3 köpüklerinin florlu yüzey aktif madde içermemesi nedeniyle AFFF benzeri film oluşturmadığı FAA tarafından belirtilir.
Florlu yüzey aktif maddeler ve köpük kararlılığını sağlayan bileşenler içeren; hidrokarbon yakıt buharlarını bastıran akışkan bir su filmi oluşturabilen köpük konsantresidir.
ARFF kullanım notu: Genellikle suyla yüzde 1, 3 veya 6 oranında karıştırılarak köpük solüsyonu hazırlanır.
Terminoloji notu: FAA’nın 2025 araç şartnamesi, yeni araçlarda flor içermeyen köpüğe geçişi ayrıca ele almaktadır.
Söndürülmüş veya kontrol altındaki motor, gövde, yakıt ve sıcak yüzeylerin yeniden tutuşma veya yeni tehlike belirtileri açısından kesintisiz izlenmesidir.
ARFF kullanım notu: Dolu hortum hattı ve uygun söndürücü hazır tutulur; gözetim olay sona erdirilene kadar sürdürülür.
Terminoloji notu: Genel nöbet görevinden farklı olarak belirli bir olay sonrası yangın riskine yöneliktir.
ARFF aracında yangın söndürme ve köpük üretimi için kullanılacak suyun depolandığı sabit tanktır.
ARFF kullanım notu: Kapasitesi ve taşma, doldurma, tahliye işlevleri araç kabul testleriyle doğrulanır.
Terminoloji notu: Tankın yapım malzemesi köpük konsantresi ve köpük solüsyonuyla uyumlu olmalıdır.
Suyun gözenek, çatlak veya malzeme içlerine ilerleyerek yüzey altındaki ısı ve yanma bölgelerine ulaşabilme özelliğidir.
ARFF kullanım notu: Yüzey gerilimini azaltan ıslatıcı maddeler bu yeteneği artırabilir.
Terminoloji notu: Suyun basınçla mekanik olarak püskürtülmesinden farklı bir sıvı özelliğidir.
Suyun uygulandığı yüzey üzerinde daha geniş ve sürekli bir tabaka hâlinde dağılabilme özelliğidir.
ARFF kullanım notu: Yüzey geriliminin düşürülmesi temas alanını artırarak soğutma ve nüfuz etkisini destekleyebilir.
Terminoloji notu: Köpük örtüsünün yayılma davranışıyla aynı kavram değildir.
Yüksek hava aracı kapısı veya çıkışından kişilerin yere hızla inmesini sağlayan şişirilebilir tahliye düzeneğidir.
ARFF kullanım notu: Araç ve personel yerleşimi kaydırağın açılma ve kullanım alanını engellememelidir.
Terminoloji notu: Bazı sistemler sal işlevi de görebilir; bu özellik uçak tipine göre değişir.
Hava aracı kapısı, kaydırağı veya diğer çıkışın yangın, ısı, duman ve söndürücü akışından etkilenmeden kullanılmasını sağlamak için yapılan koruyucu müdahaledir.
ARFF kullanım notu: Araç ve hortum yerleşimi tahliye akışını engellemeyecek şekilde düzenlenir.
Terminoloji notu: Kurtarma yolu kavramıyla bağlantılıdır; tahliye noktasının kendisine odaklanır.
Hava trafik kontrolünden alınan hareket veya güvenlik talimatının doğru anlaşıldığını göstermek için aynı içerikle geri okunmasıdır.
ARFF kullanım notu: Pist geçişi, bekleme, güzergâh ve durma talimatlarında yanlış anlamayı azaltır.
Terminoloji notu: Sadece 'anlaşıldı' demek kritik talimatın içeriğini doğrulamayabilir.
Tehlikenin önemli boyutlara ulaşması halinde ARFF ekiplerinin, hava aracı tipi ve acil durumun niteliğine göre pist kenarlarında önceden belirlenen yerlerde hazır beklediği noktadır.
ARFF kullanım notu: Araçlar motorları çalışır ve müdahaleye hazır durumda konumlandırılır.
Terminoloji notu: Bekleme noktası seçimi tahliye güzergâhı, rüzgâr ve olası kaza yeri dikkate alınarak yapılmalıdır.
Havalimanına yaklaşan veya havalimanında bulunan bir hava aracının ciddi bir arıza ya da kaza tehlikesi taşıdığı ve emniyetli iniş veya hareket kabiliyetinin tehlikeye girdiği acil durumdur.
ARFF kullanım notu: ARFF’ye uçak tipi, yakıt, yolcu sayısı, tehlikenin niteliği, pist, tahmini iniş zamanı ve tehlikeli madde bilgileri aktarılır.
Terminoloji notu: Tam acil durum, 'tam acil bekleme noktası'ndan farklı olarak olayın/alarmın kendisini ifade eder.
ARFF araçlarında taşınan düzenleyici tamamlayıcı madde ve itici gaz miktarına eşit yedek ikmalin hazır tutulmasına ilişkin FAA tavsiyesidir.
ARFF kullanım notu: Kullanılan kuru kimyasal veya temiz maddenin olay sonrasında yeniden yüklenmesini sağlar.
Terminoloji notu: Ulusal yedek miktarı hükümleri önceliklidir.
Başlıca söndürücüyü tamamlamak üzere sağlanan ve hidrokarbon yangınlarını söndürebilecek kuru kimyasal toz niteliğindeki söndürücüdür.
ARFF kullanım notu: Kategoriye göre belirlenen asgari miktar ve boşaltım hızında araçlarda bulundurulur.
Terminoloji notu: Eşit veya daha iyi söndürme kabiliyeti kanıtlanan başka bir malzemeyle değiştirilebilir.
Personel, araç, tesis ve dış kurumların gerçek bir acil duruma benzer biçimde seferber edildiği en kapsamlı operasyonel tatbikattır.
ARFF kullanım notu: Acil durum yönetim sisteminin koordinasyon ve müdahale kapasitesini stres altında değerlendirir.
Terminoloji notu: Türkiye SHT-ADP metninde benzer kapsam için 'geniş katılımlı tatbikat' kullanımı görülür.
ARFF aracının ön tampon bölgesine monte edilen, düşük seviyeli ve önden söndürücü uygulamasına imkân veren taret sistemidir.
ARFF kullanım notu: Birincil veya tamamlayıcı söndürücü boşaltım noktası olarak yapılandırılabilir.
Terminoloji notu: Alçak açı-yüksek hacim türleri ayrıca HVLA olarak adlandırılabilir.
Yangının bütün görünür ve gizli yanma noktalarıyla birlikte söndürülmesi ve yanmanın devam etmemesidir.
ARFF kullanım notu: Yakıt kaynağı, sıcak yüzeyler ve yeniden tutuşma riski kontrol edilerek olay sonrası gözetim sürdürülür.
Terminoloji notu: Yangın kontrolü veya hızlı bastırma ile aynı değildir.
İlk yangın söndürme aracının varışından yangının tamamen söndürüldüğü ana kadar geçen süredir.
ARFF kullanım notu: Kontrol süresinden daha uzun olabilir; sıcak noktaların, yakıt akışının ve gizli yanmanın tamamen giderilmesini içerir.
Terminoloji notu: Yangının görünür alevinin kaybolması her durumda tam söndürme anlamına gelmez.
Tam mürettebat, yakıt, yangın söndürme maddeleri ve belirlenen ekipman/yükleriyle test koşullarına hazırlanmış tamamlanmış ARFF aracıdır.
ARFF kullanım notu: Performans, fren, denge ve hareket testleri aracın gerçek operasyon ağırlığına yakın durumda yapılır.
Terminoloji notu: FAA şartnamesi boş koltuk ve ekipman bölmeleri için de test balastı öngörür.
Acil durum planında görev veya ilgisi bulunan tarafların planı, yaklaşan tatbikatları, rollerini, prosedürleri ve sorumlulukları tartışmak üzere bir araya geldiği başlangıç düzeyi etkinliktir.
ARFF kullanım notu: Yeni paydaşların birbirini tanımasını ve ortak plan dilini öğrenmesini sağlar.
Terminoloji notu: Uygulamalı tatbikat veya performans testi değildir.
Yolcu veya personel tarafından taşınabilen; çoğunlukla lityum bataryayla çalışan telefon, tablet, bilgisayar, kamera ve benzeri elektronik cihazdır.
ARFF kullanım notu: Cihazın ezilmesi, koltuk mekanizmasına sıkışması, kısa devre veya kontrolsüz çalışması batarya olayına neden olabilir.
Terminoloji notu: Bataryanın cihaz içinde takılı olması, yedek batarya statüsünden farklıdır.
Tatbikatın neden yapıldığını kısa ve açık biçimde açıklayan ifadedir.
ARFF kullanım notu: Koordinasyon, duyuru, tarih ve yer planlamasının temelini oluşturur.
Terminoloji notu: Ölçülebilir hedeflerden farklı olarak genel gerekçeyi açıklar.
Tatbikat sırasında faaliyetleri gözleyen, veri toplayan ve performansı belirlenmiş hedef ve ölçütlere göre değerlendiren görevli kişidir.
ARFF kullanım notu: Operasyonel karar vermek yerine objektif gözlem ve kayıt yapar.
Terminoloji notu: Kontrolör veya tatbikat oyuncusundan farklı roldür.
Değerlendiricinin gözlem ve veri toplamasını standartlaştıran; hedef, yetenek, performans ölçütü ve kritik görevlerle eşleştirilmiş kılavuzdur.
ARFF kullanım notu: Tatbikat sonuçlarının hedeflerle karşılaştırılmasını ve faaliyet sonrası raporun hazırlanmasını destekler.
Terminoloji notu: Genel kontrol listesinden daha yapılandırılmış değerlendirme aracıdır.
Tatbikat performansını, doğru uygulamaları, eksiklikleri ve geliştirilmesi gereken alanları yazılı olarak ortaya koyan değerlendirme belgesidir.
ARFF kullanım notu: Tatbikat sonrası kritik oturumundan daha ayrıntılı veri, analiz ve öneriler içerir.
Terminoloji notu: SHT-ADP'deki 'Tatbikat Analizi' raporuyla işlevsel olarak ilişkilidir.
Tatbikatta hangi yetenek, işlem veya sonucun hangi koşul ve ölçüt altında değerlendirileceğini belirten hedef ifadesidir.
ARFF kullanım notu: Değerlendirme kılavuzu ve gözlem ölçütleri hedeflerle eşleştirilir.
Terminoloji notu: Genel amaçtan farklı olarak ölçülebilir ve değerlendirilebilir olmalıdır.
Tatbikat programında sınanması gereken zayıflık, risk, tehlike ve hazırlık ihtiyaçlarının belirlenmesi işlemidir.
ARFF kullanım notu: En yüksek kırılganlığa sahip konu ve prosedürler tatbikat önceliğine alınır.
Terminoloji notu: Senaryo yazımından önce yapılır ve tatbikatın neden gerekli olduğunu temellendirir.
Tatbikatta sınanacak faaliyetler, katılımcılar, gerçekçilik düzeyi, tehlike türü ve coğrafi alanın sınırlarını belirleyen çerçevedir.
ARFF kullanım notu: Kapsam, amaç ve mevcut kaynaklarla uyumlu olacak şekilde açıkça yazılır.
Terminoloji notu: Tatbikat hedeflerinden daha geniş olarak neyin dâhil ve hariç olduğunu tanımlar.
Tatbikatın amaç, hedef, senaryo, katılımcı, lojistik, güvenlik ve değerlendirme düzenini hazırlayan çok disiplinli ekiptir.
ARFF kullanım notu: ARFF, işletmeci, ATC, sağlık, güvenlik, dış kurum ve diğer paydaş temsilcilerini içerebilir.
Terminoloji notu: Tatbikat sırasında müdahale komutasından ayrı bir hazırlık organizasyonudur.
Katılımcıların müdahale edeceği varsayımsal olayın başlangıç durumu, gelişimi, koşulları ve beklenen karar noktalarını tanımlayan kurgudur.
ARFF kullanım notu: Gerçekçi hava aracı, yer, hava durumu, yolcu, yakıt, tehlike ve zaman çizelgesi bilgileri içerebilir.
Terminoloji notu: Senaryo, katılımcılara hedef dışı yapay zorluklar oluşturmak yerine tatbikat hedeflerini sınamalıdır.
Tatbikatın hemen ardından katılımcı, kontrolör ve değerlendiricilerin güçlü yönleri, sorunları ve ilk iyileştirme görüşlerini paylaştığı kısa değerlendirme oturumudur.
ARFF kullanım notu: Bilgiler daha ayrıntılı analiz ve rapor için kayıt altına alınır.
Terminoloji notu: Nihai değerlendirme veya faaliyet sonrası raporun yerine geçmez.
ARFF aracının üst kısmına sabitlenen ve ana söndürücü akışını yüksek debide yönlendirmek için kullanılan taret sistemidir.
ARFF kullanım notu: Akış deseni, yön, mesafe ve debi araç içinden kontrol edilebilir.
Terminoloji notu: Yeni FAA şartnamesi bu sistemi birincil söndürücü boşaltım seçeneklerinden biri olarak listeler.
Triyajı yapılan kazazedelerin kategori ve ihtiyaçlarına göre ilk tıbbi bakım ve stabilizasyon aldığı belirlenmiş alandır.
ARFF kullanım notu: Kırmızı, sarı ve yeşil hasta akışları yerel plana göre ayrı alt alanlara bölünebilir.
Terminoloji notu: Triyaj alanı ile fiziksel olarak aynı veya bitişik olabilir; işlevleri planda açıkça tanımlanmalıdır.
Belirli triyaj veya tedavi alanına yönlendirilen hastaların yeniden değerlendirilmesi ve gerekli tedavinin başlatılmasından sorumlu sağlık görevlisidir.
ARFF kullanım notu: Hasta akışını, personel görevlerini ve alan içi kaynak kullanımını düzenler.
Terminoloji notu: Unvan ve yetki yerel hastane afet planına göre değişebilir.
Tehlikeli maddenin riskini taşıma zincirindeki kişilere bildirmek için kullanılan işaret, etiket, taşıma belgesi, pilot bildirimi ve benzeri bilgi sistemidir.
ARFF kullanım notu: ARFF müdahalesinde maddenin sınıfı, miktarı, yeri ve acil durum bilgisine ulaşmayı destekler.
Terminoloji notu: Etiketleme tek başına tehlike iletişiminin tamamı değildir.
Taşınması sırasında sağlık, emniyet, mal veya çevre açısından risk oluşturabilen ve ilgili teknik talimatlarda listelenen ya da bu talimatlara göre sınıflandırılan madde veya nesnedir.
ARFF kullanım notu: ARFF personeli olay yerinde paket, etiket, belge, uçuş ekibi bilgisi ve kargo manifestosundan tehlikeli madde varlığını belirlemeye çalışır.
Terminoloji notu: ICAO 'dangerous goods', ABD mevzuatı çoğunlukla 'hazardous material/hazmat' terimini kullanır.
Tekerlek, jant ve fren düzeneğindeki sıcaklık dağılımı ile soğuma eğiliminin termal görüntüleme kamerası kullanılarak uzaktan değerlendirilmesidir.
ARFF kullanım notu: Görünür alev bulunmadığı hâllerde aşırı sıcak bölgeleri belirlemeye ve yaklaşma kararını desteklemeye yardımcı olur.
Terminoloji notu: Termal kamera ölçümü yüzey, açı ve emisyon özelliklerinden etkilenebilir; tek başına kesin sıcaklık kabul edilmemelidir.
Isınan veya hasarlı hava aracı tekerleği, jantı ya da lastiğinin parçalanması hâlinde yüksek hızlı parçaların fırlamasının beklendiği tehlike alanıdır.
ARFF kullanım notu: Jant merkezinden dışarı doğru yaklaşık 45 derecelik yan alanlar özellikle tehlikelidir; ön ve arka yönde de parça fırlaması olabilir.
Terminoloji notu: Kesin yaklaşma bölgeleri üretici kurtarma şemasından doğrulanmalıdır.
Hava aracının istenmeyen hareketini önlemek için tekerleklerin önüne ve arkasına takoz yerleştirilmesidir.
ARFF kullanım notu: İniş takımı olayında frenlerin serbest bırakılarak ısının eşit dağılmasına imkân verirken hava aracını sabit tutar.
Terminoloji notu: Takozlama, çökme riski bulunan iniş takımının yapısal sabitlenmesinin yerine geçmez.
Hava aracı tekerlek, jant, lastik, fren düzeneği, hidrolik sıvı veya yakın malzemelerde meydana gelen yangındır.
ARFF kullanım notu: Isı, tekerlek ve lastik parçalanmasına; iniş takımının çökmesine veya yakındaki yakıt tanklarının etkilenmesine neden olabilir.
Terminoloji notu: Yaklaşma yönü ve söndürücü seçimi tekerlek tehlike bölgelerine göre belirlenir.
Olayda kullanılabilen bir kişi, personeliyle birlikte tek ekipman veya belirlenmiş bir amiri bulunan tek ekip/mürettebattır.
ARFF kullanım notu: Bir ARFF aracı mürettebatıyla birlikte tekil kaynak olarak görevlendirilebilir.
Terminoloji notu: Görev gücü veya çoklu kaynak grubundan ayrıdır.
Telsiz konuşmalarının kısa, açık, önceliklere uygun ve gereksiz iletimden arındırılmış biçimde yürütülmesine ilişkin kurallar bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Kritik uçuş safhalarında DEF üzerindeki konuşmalar sınırlandırılır ve başka iletimlerin üzerine konuşmaktan kaçınılır.
Terminoloji notu: Cihaz kullanma becerisinden ayrı olarak iletişim davranışını ifade eder.
Elektrik iletmeyen, uçucu veya gaz hâlindeki; buharlaşma sonrasında kalıntı bırakmayan ve yangın söndürme etkisi gösterdiği kanıtlanmış söndürücü maddedir.
ARFF kullanım notu: Elektrikli ve hassas sistemlerin bulunduğu alanlarda, uygunluk ve çevresel kısıtlar değerlendirilerek kullanılabilir.
Terminoloji notu: FAA 2025 terminolojisinde eski 'halojenli madde' kullanımının yerine genel olarak 'clean agent' tercih edilmektedir.
Sabit kanatlı hava aracında TCA dikdörtgeninin uçak uzunluğuna dik olan hesap boyutudur.
ARFF kullanım notu: FAA yönteminde uçak uzunluğu 20 metreden azsa gövde genişliğine 12 metre; 20 metre veya daha fazlaysa gövde genişliğine 30 metre eklenir.
Terminoloji notu: Bu eşikler FAA belgesindeki yuvarlatılmış metrik karşılıklardır; başka düzenlemelerde formül farklı olabilir.
Hava aracı yakınında yangının kontrol edilmesi gereken; geçici gövde bütünlüğü ile yolcular için kaçış alanı sağlamayı amaçlayan teorik alandır.
ARFF kullanım notu: Hava araçlarını maruz kalabilecekleri potansiyel yangın tehlikesinin büyüklüğüne göre sınıflandırmak için kullanılır.
Terminoloji notu: Belirli bir uçak için ortalama, en büyük veya en küçük gerçek yakıt döküntüsü yangını alanını temsil etmez.
Batarya hücresinde ısı üretiminin soğutma kapasitesini aşarak sıcaklığın kendi kendine hızlanan ve kontrolsüz biçimde yükselmesidir.
ARFF kullanım notu: Isı, yoğun duman, alev, yanıcı gaz ve bazı durumlarda patlama ortaya çıkabilir; komşu hücrelere yayılabilir.
Terminoloji notu: Normal aşırı ısınmadan farklı olarak kendini besleyen zincirleme bir süreçtir.
Yüksek sıcaklıktaki bir malzemenin hızlı ve düzensiz soğutulması sonucunda oluşan ani sıcaklık farkının yapısal gerilme ve hasar oluşturmasıdır.
ARFF kullanım notu: İniş takımı ve tekerlek olaylarında noktasal soğutma termal şoka bağlı çökme veya parçalanma riski yaratabilir.
Terminoloji notu: Terim, kaynakta spot cooling ile birlikte neden-sonuç ilişkisi içinde kullanılır.
Olay yerindeki triyaj, tedavi, nakil ve sağlık kaynaklarının komuta ve koordinasyonunun yürütüldüğü belirlenmiş noktadır.
ARFF kullanım notu: Genel olay komuta noktasıyla sürekli haberleşir ancak sağlık operasyonlarına odaklanır.
Terminoloji notu: Yerel olay komuta sistemi içinde ayrı bir sağlık grubu veya birimi olarak yapılandırılabilir.
Olay yeri tıbbi operasyonlarında tüketilen ilaç, sarf, oksijen ve diğer sağlık malzemelerinin yeniden temin edilmesi ve dağıtılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Uzun süren veya çok sayıda kazazedeli olaylarda tedavi kapasitesinin kesintisiz sürdürülmesini sağlar.
Terminoloji notu: ARFF söndürücü ikmalinden ayrı bir sağlık lojistiği faaliyetidir.
Kazazedelerin yaralanma türüne uygun sağlık kuruluşlarına dağıtımını, nakil araçlarını ve hasta hesap verebilirliğini koordine eden görevli kişidir.
ARFF kullanım notu: Hastanelerin bilgilendirilmesini, kazazedenin adı, hedef sağlık kuruluşu ve taşıyan kurumun kaydını sağlar.
Terminoloji notu: Unvan yerel olay komuta sistemine göre değişebilir.
Motor yangın duvarı, egzoz gövdesi ve türbin kanadı gibi yüksek dayanım ve ısı direnci gereken hava aracı parçalarında kullanılan titanyum alaşımının yanmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yüksek sıcaklıkta yanar ve birçok söndürücüyle reaksiyona girebilir; uygun D sınıfı toz veya yoğun soğutma değerlendirilir.
Terminoloji notu: Tutuşması magnezyuma göre daha güçtür ancak yanma sıcaklığı çok yüksektir.
Kompozit reçine ve diğer hava aracı malzemelerinin ısı veya yangın etkisiyle toksik gaz ve buhar açığa çıkarmasıdır.
ARFF kullanım notu: Karbon monoksit, izosiyanat ve malzemeye bağlı başka toksik ürünler müdahale sonrasında da bulunabilir.
Terminoloji notu: Dumanın görünmemesi toksik gaz bulunmadığını göstermez.
Olaydan etkilenen havaalanı, kuruluş ve toplumun güvenli ve etkili biçimde normal veya kabul edilebilir işleyişe dönmesini sağlayan yetenek ve faaliyetlerdir.
ARFF kullanım notu: Pist ve tesislerin yeniden açılması, hizmetlerin devamı, hasar giderme ve personel desteği bu kapsamda değerlendirilebilir.
Terminoloji notu: Acil müdahale sona erdikten sonraki tek bir işlem değil, aşamalı süreçtir.
Olaydan etkilenen alan, tesis veya hizmetlerin yeniden işler hâle getirilmesini düzenleyen plandır.
ARFF kullanım notu: Sorumluluklar, öncelikler, emniyet kontrolleri, onarım, delil koruma ve yeniden açma ölçütlerini içerebilir.
Terminoloji notu: Acil durum planının müdahale bölümünden farklı olarak olay sonrası restorasyona odaklanır.
Olağan kaynak ve prosedürlerle karşılanabilecek kapasiteden daha fazla veya daha ağır hasta ve yaralının kısa sürede ortaya çıktığı olaydır.
ARFF kullanım notu: Hava aracı kazasında yolcu sayısı, yaralanma ağırlığı ve sağlık kaynaklarının durumu olayın MCI olarak yönetilmesini gerektirebilir.
Terminoloji notu: Sabit bir kazazede sayısıyla tanımlanmaz; ihtiyaç ile mevcut kapasite arasındaki dengesizlik esastır.
Toplu yaralanmalı olay koşullarında hastaların, sınırlı kaynaklardan sağlayacakları olası yarar ve müdahale aciliyetine göre önceliklendirilmesidir.
ARFF kullanım notu: Rutin triyajdan farklı olarak ihtiyaçların mevcut sistem kapasitesini aştığı koşullar için uygulanır.
Terminoloji notu: Olay yeri algoritmaları ile sağlık tesisi içi MC-IITT gibi araçlar aynı amaçla farklı ortamlarda kullanılabilir.
Toplu yaralanmalı olaylarda triyaj, kaynak tahsisi, tedavi, kayıt, nakil ve kesin tedavi yolunu koordine eden yönetim yaklaşımıdır.
ARFF kullanım notu: Amaç, sınırlı insan ve malzeme kaynağıyla tıbbi müdahaleden en fazla yarar görecek kişilere zamanında hizmet sağlamaktır.
Terminoloji notu: Günlük hasta bakımından farklı olarak bireysel en iyi sonuç yerine toplam yaşam kurtarma faydasını esas alabilir.
Triyajı yapılan hastayı saha ekibinden teslim alan, yeniden değerlendiren ve komuta kontrol merkezinin belirlediği sağlık kuruluşuna nakleden sağlık ekibidir.
ARFF kullanım notu: Nakil boyunca yapılan tedavileri, triyaj değişikliklerini ve araç bilgilerini karta kaydeder.
Terminoloji notu: Triyaj ekibinden farklı olarak temel görevi hasta naklidir.
Çok sayıda hasta ve yaralı bulunduğunda tedavi ve nakil önceliğini belirlemek üzere yapılan hızlı seçme, sınıflandırma ve kodlama işlemidir.
ARFF kullanım notu: Olay yerinde başlayabilir ve hastanın durumu ile kaynaklar değiştikçe nakil ve hastane aşamalarında tekrarlanır.
Terminoloji notu: Türkçe resmî kaynaklarda 'triyaj' ve bazı yerel belgelerde 'triaj' yazımları görülür; tercih edilen yazım triyajdır.
Kazazedelerin toplandığı, önceliklerinin belirlendiği ve nakle kadar ilk tedavilerinin başlatıldığı belirlenmiş olay yeri alanıdır.
ARFF kullanım notu: Yangın, duman, yakıt ve araç hareketi tehlikelerinden uzakta; ambulans erişimi ve güvenli hasta akışına uygun konumlandırılır.
Terminoloji notu: Hastane acil servisindeki triyaj noktasıyla aynı işlevi paylaşsa da olay yeri bağlamındadır.
Olay yerindeki kazazedelerin hızlı değerlendirilmesi, renk kodlaması, kaydı ve nakil önceliğinin belirlenmesinden sorumlu sağlık ekibidir.
ARFF kullanım notu: İlk ulaşan ekip triyaj ekibi olabilir; birden fazla ekip aynı anda ulaşırsa komuta kontrol merkezi sorumlu ekibi belirleyebilir.
Terminoloji notu: Tedavi ve nakil ekiplerinden görev bakımından ayrılır; gerektiğinde görev devri yapabilir.
Komuta kontrol merkezi tarafından toplu olay kazazedelerini kabul etmek ve yeniden triyaj etmek üzere belirlenen hastanedir.
ARFF kullanım notu: Hasta dağılımı hastanenin kapasitesi ve gerekli uzmanlık hizmetlerine göre yapılır.
Terminoloji notu: Her olayda tek bir triyaj hastanesi bulunması zorunlu değildir; yerel plana göre birden fazla tesis kullanılabilir.
Kazazedenin kimlik veya eşkâl bilgilerini, triyaj kodunu, değerlendirme zamanlarını, yapılan müdahaleleri ve nakil bilgilerini kaydetmek için kişiye bağlanan izlenebilir karttır.
ARFF kullanım notu: Renk kodunun uzaktan görülmesini, ekipler arası hasta teslimini ve olay sonrası kayıtların eşleştirilmesini sağlar.
Terminoloji notu: Kartın fiziksel biçimi ve koparılabilir parçaları ulusal veya yerel sisteme göre değişebilir.
Hastanın müdahale ve nakil önceliğini gösteren, klinik değerlendirme sonucunda atanan sınıftır.
ARFF kullanım notu: Kategori adı ve rengi, sonraki ekiplerin hastaya hangi sırayla yaklaşacağını belirleyen hızlı iletişim aracıdır.
Terminoloji notu: Kullanılan algoritmaya göre kategori sayısı ve 'siyah' kategorinin anlamı değişebilir.
Bkz. Hareket kabiliyetini kaybetmiş hava aracını kaldırma planı (ARFF-0371).
ARFF kullanım notu: Ana tanım, sorumluluklar ve operasyonel kapsam ARFF-0371 maddesinde verilmiştir.
Terminoloji notu: Normatif ve tercih edilen üst terim “hava aracı”dır; bu madde kısa ve yerleşik “uçak” kullanımını ana maddeye yönlendirir.
Uçak dış kaplamasını delerek gövde içine su sisi veya uygun söndürücü uygulamak üzere HRET üzerinde kullanılan hareketli nozul sistemidir.
ARFF kullanım notu: İç sıcaklığın düşürülmesi, yangının bastırılması ve dumanın azaltılmasını destekler.
Terminoloji notu: Delme kararı; yolcu konumu, uçak yapısı, tehlikeli sistemler ve güvenli delme bölgesi değerlendirilerek verilmelidir.
Hareket sahaları ve yakınlarında uçak kazasının meydana geldiği bölgedir.
ARFF kullanım notu: ARFF araç yerleşimi, sıcak alan kontrolü, tahliye ve delil koruma işlemleri bu bölgenin özelliklerine göre yürütülür.
Terminoloji notu: Sözlükte tercih edilen biçim DHMİ’nin güncel çevrim içi sözlüğündeki 'uçak kaza kırım bölgesi' olacaktır.
Acil durumdaki hava aracında bulunan yolcu ve mürettebatın toplam sayısıdır.
ARFF kullanım notu: Kurtarma kapasitesi, kazazede hesabı ve sağlık kaynaklarının hazırlanması için ARFF komutasına aktarılır.
Terminoloji notu: İfadenin doğrudan çevirisi yerine Türkçe operasyonel kullanımda 'uçaktaki toplam kişi sayısı' tercih edilir.
Acil durumdaki hava aracında bulunan toplam yakıt miktarıdır.
ARFF kullanım notu: Yangın yükü, dökülme potansiyeli ve söndürücü planlaması için kilogram veya pound cinsinden bildirilir.
Terminoloji notu: Yakıt türü ve tanklardaki dağılım ayrıca önemli olabilir.
Bir hava aracının uçuşunu, inişini veya yerdeki hareketini emniyetsiz hâle getiren ya da getirmesinden şüphe edilen teknik veya operasyonel durumdur.
ARFF kullanım notu: DHMİ alarm düzeninde havadaki veya yerdeki uçak için 3 Numaralı Alarm verilmesinin temel nedenlerinden biridir.
Terminoloji notu: İngilizce karşılık kaynaklar arasında değişebilir; nihai karşılık ICAO terminolojisiyle ikinci kontrolden geçirilecektir.
Hava aracının uçuş ve sistem parametrelerini kaza veya olay incelemesinde kullanılmak üzere kaydeden dayanıklı kayıt cihazıdır.
ARFF kullanım notu: ARFF personeli gereksiz hareketi önlemek ve inceleme makamına bilgi vermek için yaklaşık yerini uçak tipine göre tanımalıdır.
Terminoloji notu: Operasyonel uçuş veri sistemi veya bakım kayıt cihazlarıyla aynı olmayabilir.
ARFF aracının tasarım, teknik teklif, üretici belgeleri ve şartname hükümlerine uygunluğunu doğrulamak amacıyla yapılan inceleme ve testler bütünüdür.
ARFF kullanım notu: Malzeme, işçilik, boyutlar, kaplamalar, kaynaklar, bağlantılar ve işaretlemeler incelenir.
Terminoloji notu: Performans muayenesi aracın ne yapabildiğini; uygunluk muayenesi ise şartnameye uygun üretilip üretilmediğini doğrular.
Hastanın yaralanma türü ve bakım ihtiyacına uygun personel, yatak, cihaz ve uzmanlık kapasitesine sahip sağlık tesisidir.
ARFF kullanım notu: Travma, yanık veya diğer özel merkez ihtiyacı nakil dağılımında dikkate alınır.
Terminoloji notu: En yakın sağlık kuruluşu her zaman en uygun kuruluş olmayabilir.
Su, bataklık alanı veya zorlu arazi gibi standart ARFF imkânlarının yetersiz kalabileceği çevrelerde tehlike ve riske uygun özel kurtarma yeteneği sağlayan servistir.
ARFF kullanım notu: Havaalanının coğrafi çevresi bu servisin türünü, donanımını ve hazır bulunuşluk düzenini belirler.
Terminoloji notu: SHT-HES, bu yeteneğin düzenli aralıklarla planlanmasını, test edilmesini ve değerlendirilmesini de öngörür.
Belirli hava aracı tipi için kaldırma, destekleme, çekme, ağırlık azaltma ve güvenli temas noktalarına ilişkin üretici teknik bilgileridir.
ARFF kullanım notu: Kaldırma tekniği ve ekipman yerleşimi bu verilerle doğrulanır.
Terminoloji notu: Genel uçak bakım el kitabındaki her bilgi kaldırma operasyonu için yeterli olmayabilir.
Vinçlerin olay yerine ulaşması için ağırlık, dönüş, yükseklik ve havai enerji hattı kısıtları dikkate alınarak belirlenen özel güzergâhtır.
ARFF kullanım notu: Güzergâhın taşıma kapasitesi ve yaklaşma geometrisi operasyon başlamadan doğrulanır.
Terminoloji notu: Genel ekipman erişim güzergâhının vinçlere özgü alt türüdür.
Hava aracının veya parçalarının uygun üretici noktaları, askı sistemleri ve mühendislik planına göre bir veya daha fazla vinçle kaldırıldığı operasyondur.
ARFF kullanım notu: Hava şartları, vinç güzergâhı, zemin taşıma kapasitesi, engel yüzeyleri ve personel güvenliği kritik unsurlardır.
Terminoloji notu: Doğrudan gövdeye gelişigüzel askı bağlanması anlamına gelmez; tip özelindeki veriler esas alınır.
Bir bataryanın nominal gerilimi ile amper-saat kapasitesinin çarpımına dayanan enerji kapasitesi ölçüsüdür.
ARFF kullanım notu: Taşınabilir elektronik cihaz ve bataryalara uygulanan taşıma sınırlarının belirlenmesinde kullanılır.
Terminoloji notu: Güç birimi watt ile karıştırılmamalıdır; watt-saat enerji miktarını ifade eder.
Sıvı yakıt yüzeyinden gaz fazına geçen ve hava ile yanıcı karışım oluşturabilen yakıt molekülleridir.
ARFF kullanım notu: Köpük örtüsü ve sulu film buhar çıkışını bastırarak yangının sürmesini ve yeniden tutuşmayı sınırlar.
Terminoloji notu: Görünen sıvı yakıt ile onun üzerindeki yanıcı buhar tabakası farklı fiziksel fazlardır.
Yanıcı sıvı yüzeyinden havaya çıkan yakıt buharlarının köpük örtüsü veya sulu filmle azaltılması ya da engellenmesidir.
ARFF kullanım notu: Alevin devam etmesi ve yeniden tutuşma için gerekli yanıcı buhar-hava karışımını sınırlar.
Terminoloji notu: Yakıtın fiziksel olarak ortamdan uzaklaştırılmasıyla aynı işlem değildir.
Hava aracından çıkarılan temiz veya kirlenmiş yakıtın kısa sürede alınması, geçici depolanması, taşınması ve uygun biçimde bertaraf edilmesi için yapılan önceden planlanmış düzenlemedir.
ARFF kullanım notu: Yakıt şirketi, kaplar, alan güvenliği, çevre koruması ve belgelemeyi kapsar.
Terminoloji notu: Yalnızca yakıt boşaltma ekipmanına sahip olmak yeterli değildir.
Kaplama yüzeyine dökülen yakıtın toplanmasını ve yer altı suyuna karışmasını önlemek amacıyla havaalanında bulundurulan uygun donanımdır.
ARFF kullanım notu: Donanım, havaalanı işletmecisi veya yakıt hizmeti veren işletme tarafından sağlanabilir.
Terminoloji notu: Yangın söndürme donanımından farklı olarak çevresel yayılımın kontrolünü de kapsar.
Hava aracı veya yakıt sisteminden yüzeye yayılan sıvı yakıtın buharlarının tutuşmasıyla oluşan yüzey yangınıdır.
ARFF kullanım notu: Yangının alanı, akış yönü, yakıt kaynağı ve hava aracı gövdesine etkisi taktik ve köpük ihtiyacını belirler.
Terminoloji notu: TCA belirli bir uçak için gerçek döküntü yangınının ortalama veya azami alanını temsil etmez.
Yanma olayının kontrol dışına çıkarak devam etmesidir.
ARFF kullanım notu: ARFF açısından yangının türü, yeri, yakıt kaynağı ve hava aracının yapısı uygulanacak taktiği belirler.
Terminoloji notu: Bu kısa tanım, yönergedeki yanma tanımının devamında yer alır.
Alevin ısı ve yayılma etkisinin söndürücü uygulamasıyla kısa sürede belirgin biçimde azaltılmasıdır.
ARFF kullanım notu: Tam söndürme anlamına gelmez; yanma kaynağı veya sıcak noktalar devam edebilir.
Terminoloji notu: Çift uygulama tekniğinin amaçlarından biri hızlı knockdown sağlamaktır.
Söndürücü uygulaması başlamadan hemen önce yangının ısı yayımı, alevlenme ve yanma etkisinin başlangıç düzeyidir.
ARFF kullanım notu: Kontrol süresi ölçümünde yüzde 90 azaltılacak referans düzeyi olarak kullanılır.
Terminoloji notu: FAA belgesi bu kavramı kontrol süresinin ölçütü olarak kullanır; ayrıntılı fiziksel ölçüm yöntemi ayrıca standartlaştırılabilir.
Yangının şiddetinin, yayılmasının ve hava aracına veya tahliye alanına etkisinin kabul edilebilir düzeye düşürülmesidir.
ARFF kullanım notu: Kurtarma yolu ve gövde bütünlüğü korunurken sıcak noktalar veya yanma kaynağı devam edebilir.
Terminoloji notu: Tam söndürmeden farklıdır; FAA ölçütünde yüzde 90 şiddet azaltımıyla ilişkilidir.
ARFF araçlarının normal koşullarda bulunduğu; araç, malzeme ve personelin acil müdahaleye hazır tutulduğu istasyondur.
ARFF kullanım notu: Pistlere doğrudan ve engelsiz erişim sağlayacak biçimde konumlandırılmalıdır.
Terminoloji notu: SHT-HES'teki itfaiye istasyonu terimiyle aynı işlevsel alanı ifade eder; Türkçe tercih kararı kaynak karşılaştırması sonunda verilecektir.
İlk yangın söndürme aracının varışı ve söndürücü boşaltımının başlamasından, yangının ilk şiddetinin yüzde 90 azaltılmasına kadar geçen süredir.
ARFF kullanım notu: FAA, uygun ekipman ve tekniklerin PCA içindeki yangını bir dakika içinde kontrol etmesini esas alır.
Terminoloji notu: Müdahale süresinden farklıdır; olay yerine ulaşmadan sonraki söndürücü uygulama performansını ölçer.
Olayın genel hedeflerini, önceliklerini ve müdahalenin saldırı, savunma veya karma yaklaşımını belirleyen üst düzey eylem planıdır.
ARFF kullanım notu: Hayat kurtarma, gövde bütünlüğü, yangın kontrolü ve çevresel riskler arasında öncelik kurar.
Terminoloji notu: Taktik, stratejinin sahada uygulanmasında kullanılan belirli yöntemdir.
Belirlenen stratejiyi gerçekleştirmek için araç, personel, hortum, taret ve söndürücülerin belirli bir yer ve sırada kullanılmasına ilişkin uygulama yöntemidir.
ARFF kullanım notu: Araç yerleşimi, hücum yönü, söndürücü seçimi ve koruyucu hatlar taktik kararlarıdır.
Terminoloji notu: Stratejiden daha dar ve uygulama odaklıdır.
Araçtaki su, köpük solüsyonu veya diğer pompalanabilir söndürücüleri gerekli basınç ve debide boşaltım cihazlarına ileten pompadır.
ARFF kullanım notu: Taret, önceden bağlı hortum hattı ve diğer çıkışların beslenmesini sağlar.
Terminoloji notu: Kabul sürecinde pompa ve boşaltım sistemi ayrı performans testlerine tabi tutulur.
Söndürücü uygulaması sonucunda yangının ilk şiddetinin onda birine veya daha düşük seviyeye indirilmesidir.
ARFF kullanım notu: FAA kontrol süresinin bitiş ölçütüdür; yangının tamamen söndürüldüğü anlamına gelmez.
Terminoloji notu: Saha değerlendirmesinde kullanılan yöntem ve göstergeler eğitim ve prosedürlerde açıklanmalıdır.
Yanıcı sıvı yüzeyi üzerinde havayı dışlayan ve yanıcı buhar çıkışını bastıran bir örtü oluşturmak için kullanılan küçük kabarcıklar topluluğudur.
ARFF kullanım notu: Yakıt yüzeyini örter, buhar oluşumunu azaltır ve tekrar tutuşma riskine karşı koruma sağlar.
Terminoloji notu: Köpük konsantresi, köpük solüsyonu ve bitmiş köpük aynı kavram değildir.
Ana yangın kontrol altına alındıktan sonra yeniden tutuşma, sıcak nokta, yakıt sızıntısı, yapısal çökme ve diğer devam eden risklere karşı müdahale kapasitesinin korunmasıdır.
ARFF kullanım notu: Su ve söndürücü ikmali, dolu hortum hatları, gözetim ve giriş kontrolü bu kapsamdadır.
Terminoloji notu: Olay yeri delil korumasıyla karıştırılmamalıdır; önceliği yangın ve kurtarma emniyetidir.
Yangınla mücadelede kullanılan su, köpük ve dökülen yakıtın kontrolsüz biçimde yayılmasını önlemek veya yönlendirmek için uygulanan işlemlerdir.
ARFF kullanım notu: Akış, yangını yeni alanlara taşıyabilir, ulaşımı engelleyebilir ve çevresel kirlenmeye neden olabilir.
Terminoloji notu: İngilizce kaynakta 'runoff from fire control operations and fuel spills' olarak yer alır.
Magnezyum gibi D sınıfı yanıcı metal yangınlarıyla mücadele etmek üzere geliştirilmiş özel söndürücü maddedir.
ARFF kullanım notu: Isı etkisiyle havayı dışlayan kabuk oluşturabilir; bazı kuru tozların dik yüzeylere tutunması sınırlıdır.
Terminoloji notu: Maddenin hedef metalle uyumluluğu açıkça belgelenmelidir.
Yeterli miktarda ısı, oksijen ve yanıcı maddenin bir araya gelmesiyle oluşan kimyasal reaksiyondur.
ARFF kullanım notu: ARFF müdahalesinde yanma üçgeninin unsurlarından birinin ortadan kaldırılması yangının kontrolü veya söndürülmesinin temelini oluşturur.
Terminoloji notu: Yönerge, yanma ile yangını aynı maddede ayırarak tanımlar.
Yanma sırasında oluşan reaktif kimyasal türlerin yeni reaksiyonları başlatarak alevin kendi kendine devam etmesini sağlayan reaksiyon dizisidir.
ARFF kullanım notu: Zincir kırıcı söndürücüler bu kimyasal devamlılığı keserek alevi söndürür.
Terminoloji notu: Klasik yangın üçgenine kimyasal zincir reaksiyonunun eklenmesi yangın dört yüzlüsünü oluşturur.
Hava aracı olayından etkilenmiş ancak yaralanmamış kişilerin güvenlik, kayıt, değerlendirme ve sonraki işlemler için toplandığı belirlenmiş alandır.
ARFF kullanım notu: Yaralı triyaj alanından ve geçici morgdan fiziksel olarak ayrılır.
Terminoloji notu: Gizli yaralanma, stres ve aile birleştirme ihtiyaçları nedeniyle tıbbi ve psikososyal gözlem gerekebilir.
Hava aracı işleticisinin kaldırma operasyonuna destek için olay yerine gönderdiği özel olmayan veya tamamlayıcı araç, bağlantı, destek ve teknik donanımdır.
ARFF kullanım notu: Ana kaldırma kitini, erişimi, ağırlık azaltmayı veya güvenli çalışmayı destekler.
Terminoloji notu: Cihazın türü hava aracı ve seçilen kaldırma tekniğine göre değişir.
Ana motorlar çalışmıyorken veya ek güç gerektiğinde elektrik, pnömatik veya mekanik enerji sağlayan yardımcı güç ünitesidir.
ARFF kullanım notu: Genellikle kuyruk veya gövdenin belirli bir bölümünde bulunur; yakıt ve sıcak egzoz nedeniyle yangın riski taşır.
Terminoloji notu: APU konumu, yangın erişim paneli ve acil kapatma yöntemi uçak tipine göre öğrenilmelidir.
Tek bir itfaiye istasyonundan gerekli müdahale süresine ulaşılamadığı durumlarda sağlanan ilave ARFF istasyonudur.
ARFF kullanım notu: Araçların kritik bölgelere daha kısa sürede erişmesini sağlar.
Terminoloji notu: İngilizce tercih EASA/ICAO terminolojisiyle ikinci kontrolden geçirilecektir.
Olayın doğrudan yönetim sorumluluğunu taşıyan kuruma personel, hizmet veya başka kaynak sağlayan kurum veya kuruluştur.
ARFF kullanım notu: Gönderdiği kaynaklar olay komuta yapısına kayıt ve görevlendirme yoluyla dâhil edilir.
Terminoloji notu: İşbirliği yapan kuruluştan farklı olarak doğrudan operasyonel veya destek kaynağı sağlar.
ARFF araçlarının olay sonrasında veya olay sırasında yeniden ikmali için havaalanında ayrıca muhafaza edilen söndürücü miktarıdır.
ARFF kullanım notu: Köpük konsantresi için Tablo 9-2 miktarının yüzde 200’ü, tamamlayıcı söndürücü için yüzde 100’ü esas alınır.
Terminoloji notu: İkmal gecikmesi riski varsa miktar risk değerlendirmesine göre artırılır.
Bir cihaza takılı olmayan ve başka bir cihazda kullanılmak üzere taşınan lityum bataryadır.
ARFF kullanım notu: Terminalleri kısa devreye karşı korunmalı ve kontrol edilebilir bagaj koşullarında taşınmalıdır.
Terminoloji notu: Cihaza takılı bataryadan taşıma ve gözetim gereklilikleri bakımından ayrılır.
Tek bir cihaz, hat veya merkez arızasının tüm acil durum haberleşmesini kesmemesi için yedek bileşen ve farklı iletişim yollarıyla tasarlanmış sistem yapısıdır.
ARFF kullanım notu: Kaza telefonu merkez bileşenleri ve ağ yolları için coğrafi çeşitlilik ve yedeklilik sağlanması önerilir.
Terminoloji notu: Yalnızca ikinci bir telefon bulundurmak tam hata dayanıklılığı anlamına gelmez.
Hastanın klinik durumu, olay koşulları veya kaynak durumu değiştikçe triyaj değerlendirmesinin belirli aralıklarla tekrarlanmasıdır.
ARFF kullanım notu: Yerel talimat, triyaj alanında genel olarak beş dakikada bir değerlendirme yapılmasını ve kırmızı kodlu hastalarda süre sınırlaması olmamasını öngörür.
Terminoloji notu: İkincil triyaj yeniden triyajın belirli bir aşamasıdır; yeniden triyaj birden çok kez yapılabilir.
Kontrol edilmiş veya söndürülmüş görünen bir yangının sıcak yüzey, yakıt buharı, gizli yanma veya yeniden yakıt akışı nedeniyle tekrar alevlenmesidir.
ARFF kullanım notu: Yangın sonrası dolu hortum hattı ve sürekli gözetim sürdürülmelidir.
Terminoloji notu: Yangının anlık büyümesiyle aynı olmayabilir; önceki söndürme sonrasında tekrar başlamayı ifade eder.
Görece hafif yaralanması bulunan, durumu kısa sürede kötüleşmesi beklenmeyen ve çoğunlukla yürüyebilen hastaları gösteren kategoridir.
ARFF kullanım notu: Bu kişiler belirlenmiş güvenli alanda yeniden değerlendirilir ve kayıt altına alınır.
Terminoloji notu: Yeşil kategori, yaralanma veya psikolojik etkilenme bulunmadığı anlamına gelmez.
Ağır ekipmanın olay yerine erişebilmesi veya hava aracının taşınabilmesi için geçici yol, dolgu, platform ya da zemin iyileştirmesi yapabilecek personel ve ekipman kapasitesidir.
ARFF kullanım notu: Yumuşak zemin ve hareket sahası dışındaki olaylarda kaldırma süresinin kritik unsurudur.
Terminoloji notu: Kaldırma ekipmanı envanterinde insan kaynağıyla birlikte gösterilmelidir.
Büyük kapasiteli hareketli ve yükseltilebilir su veya diğer söndürücü akışını sağlamak üzere, güçle çalışan bir veya daha fazla buma kalıcı olarak monte edilmiş sistemdir.
ARFF kullanım notu: Nozulu yangın kaynağına yaklaştırabilir, yüksek motorlara erişebilir ve uygun donanımla uçak gövdesine nüfuz ederek iç söndürme yapabilir.
Terminoloji notu: FAA 2025 araç şartnamesi HRET yerine güncel NFPA terminolojisiyle 'boom-mounted turret' ifadesini kullanmaya başlamıştır.
Komut üzerine yürüyebilen ve çoğunlukla yeşil/minimal kategoriye ilk olarak ayrılan yaralıdır.
ARFF kullanım notu: Yürüyebilme, ciddi gizli yaralanma veya psikolojik etkilenme bulunmadığını tek başına göstermez; tıbbi değerlendirme gerekir.
Terminoloji notu: FAA acil durum planı yürüyebilen ve travmatize kişilerin ayrıca tıbbi değerlendirilmesini öngörür.
Suyun yüzey gerilimini belirgin biçimde azaltan kimyasal maddedir.
ARFF kullanım notu: Köpük oluşumu, yüzeye yayılma ve yakıt buharının bastırılması gibi işlevlere katkı sağlayabilir.
Terminoloji notu: Bütün yüzey aktif maddeler aynı yangın söndürme performansına veya çevresel profile sahip değildir.
Bir sıvı yüzeyinin alanını küçültme eğilimi gösteren ve damlanın yayılma ile nüfuz davranışını etkileyen fiziksel özelliktir.
ARFF kullanım notu: Yüzey geriliminin azaltılması suyun yüzeye daha iyi yayılmasını ve gözenekli malzemeye nüfuz etmesini destekler.
Terminoloji notu: FAA tanımı yüzey aktif ve ıslatıcı maddelerin temel etkisini bu özellikle açıklar.
Hava aracının veya parçalarının zemine teması, sürüklenmesi ya da çarpması sonucunda oluşan ve olayın gelişimine ilişkin bilgi taşıyabilen izdir.
ARFF kullanım notu: Kaldırma öncesinde fotoğraflanır, işaretlenir veya krokide gösterilir.
Terminoloji notu: Lastik izi, oluk, çukur ve kırılma izi gibi farklı biçimler alabilir.
Alev içindeki yakıt radikalleriyle oksijenin devam eden kimyasal birleşme reaksiyonlarının kesilmesiyle yanmanın durdurulmasıdır.
ARFF kullanım notu: Halon 1211 gibi bazı halojenli maddelerin temel söndürme mekanizması olarak açıklanır.
Terminoloji notu: Oksijen dışlama ve soğutma mekanizmalarından farklı bir kimyasal etkidir.
Su, bataklık, kar, engebeli arazi veya standart araçların erişemediği bölgelerde kurtarma görevi için kullanılan özel araçtır.
ARFF kullanım notu: Havaalanı çevresindeki coğrafi risklere göre amfibik, paletli veya özel arazi kabiliyetli olabilir.
Terminoloji notu: İngilizce karşılık işlevsel çeviridir; üretici ve ICAO kullanımlarıyla genişletilecektir.
